1942

BRANDWEER. In het jaar 1942 kregen wij meer te doen ook al doordat de luchtaanvallen op Duitsland heviger werden. Vele boerderijen, hooi- en strobergen brandden af.

1942 ----- 3 januari zaterdag.

VAN HOUTUM. Het loon dat aan arbeiders van fabrieken is uitbetaald (die tussen Kerstmis en Nieuwjaar moesten sluiten) moet door de Gemeente worden vergoed. Er passeren vandaag weer veel beladen treinen door Apeldoorn in de richting Duitsland.

1942 ----- 4 januari zondag.

VAN HOUTUM. De Duitse ´sprinkhanenplaag´ tracht een ´rechtvaardige´ distributie te verkrijgen. Dit blijkt uit de volgende cijfers. Tussen haakjes staan de toewijzingen aan Rijksduitsers in Nederland. De rantsoenen voor Nederlanders zijn voor: vlees 1 rantsoen (1 rantsoen), volle melk niets (4 rantsoenen), eieren niets (2 rantsoenen), rijst niets (2 rantsoenen per maand), brood 1800 gram (3000 gram), bloem 100 gram (400 gram), kaas 100 gram (200 gram), boter 200 gram per 19 dagen (200 gram per week) voor suiker, havermout, aardappelen 1 rantsoen (2 rantsoenen). Wij zullen binnenkort weer nieuwe verklaringen over de ´rechtvaardige´ distributie en de lotsverbondenheid van de Germaanse volken horen.

1942 ----- 5 januari maandag.

VAN HOUTUM. Brouwersmolen moet de komende week stilstaan. Zodoende worden 40 arbeiders in Ugchelen tewerkgesteld. Door deze productieslag moet een deel een weide omspitten. Velen van hen hebben slechte of geen fietsbanden en komen lopend. Enkelen lopen zeven kilometer voor zij bij ons zijn.

1942 ----- 6 januari dinsdag.

VAN HOUTUM. Volgens geruchten bedanken een aantal Apeldoorners voor de NSB en vormen een onderlinge vereniging.

1942 ----- 10 januari zaterdag.

VAN HOUTUM. Personen tot 20 jaar krijgen van 19 januari tot 7 februari aanstaande een ei op een bon toegewezen. Er zijn eindelijk weer eens eieren voor de Nederlanders.

1942 ----- 11 januari zondag.

VAN HOUTUM. Het garnizoen uit Apeldoorn vertrekt en alle soldaten denken dat zij over enige tijd ingezet worden voor de aanval op Engeland. Zij vertrekken naar Noord Frankrijk. Het zal wel een verzinsel zijn. Het doel is Malta of het Oostelijk front.

1942 ----- 12 januari maandag.

BLOEM. Na de hele avond veel vliegtuigen waargenomen te hebben zijn de kazernes in Eefde, waar Duitsers liggen, gebombardeerd echter zonder doel. Twee bommen kon men hier horen vallen.

1942 ----- 13 januari dinsdag.

VAN HOUTUM. Bij het kopen van nieuwe zekeringen moet men voortaan de oude inleveren.

1942 ----- 16 januari vrijdag.

VAN HOUTUM. Binnenkort zullen in Nederland nieuwe zinken munten van 25, 10, 2 1/2 en 1 cent worden uitgegeven De beeltenissen zijn ´Duits´ of ´Volks´. De Overheid verbiedt aan alle kranten en tijdschriften advertenties op te nemen met Engelse namen.

1942 ----- 17 januari zaterdag.

VAN HOUTUM. Heel NSB-Apeldoorn viert 's middags en 's avonds feest. Mussert opent het nieuwe kringhuis aan de Deventerstraat. Het gebouw is voor dit doel gevorderd. De ontvangst van Mussert heet ´echt volks´. Het doet denken aan de blijde intocht van onze zo geliefde Koningin. Van het gemeentehuis wapperen vier NSB-vlaggen. De Hoofdstraat en het Raadhuisplein zijn afgesloten. Mussert is zeker bang voor een verdwaalde kogel. Mensen die bij het gemeentehuis lopen moeten voor dat gebouw gaan staan en mogen niet vertrekken. Anders heeft Mussert geen publiek! De Jeugdstorm en de Hitlerjugend draven door Apeldoorn en zingen hun liedjes. De ´Leider´ wenst van 17.30 -19.30 uur niet gestoord te worden. Hij nuttigt een eenvoudige maaltijd bij een oud-lid van de Oranjevereniging, nu wethouder. Deze man sprak Mussert voor de opening van het kringhuis als kringleider toe. Hij wees erop dat de Leider van de NSB binnenkort Leider van het Nederlandse volk zal worden.

1942 ----- 18 januari zondag.

VAN HOUTUM. Alle koperen en zilveren pasmunten houden op wettig betaalmiddel te zijn. De Nederlandse Bank stelt de gelegenheid open dat deze munten tegen de nieuwe kunnen worden ingewisseld. Met andere woorden, wij moeten de munten van goede kwaliteit tegen die van slechte samenstelling ruilen. Dat nooit! De Duitsers hebben sinds 15 mei 1940 al zoveel zilvergeld weggevoerd dat de bedoeling van de nieuwe munten een ieder overduidelijk is. De Overheid wijzigt de samenstelling van ons brood. Het gehalte aan tarwe en rogge zou 43% en 40% bedragen. Het woord tarwe wordt in de praktijk echter door bloembollenmeel en andere rommel vervangen.

1942 ----- 22 januari donderdag.

VAN HOUTUM. In de marechausseekazerne van Apeldoorn worden 200 vrijwilligers uit de korpsen politie, rijksveldwacht, marechaussee en douane opgeleid voor een nauwkeurige controle op de prijsbeheersing. Door de brandstoffenvoorziening zijn veel scholen in Apeldoorn voor 1 à 2 weken gesloten. In vele gebouwen branden de kachels zelfs niet meer. De leerlingen zitten met de jas aan in de klas. De normale temperatuur is 40 à 45 graden Fahrenheit terwijl het buiten soms 18 à 22 graden Celsius vriest. De Duitse school heeft voldoende brandstof. Dit is de nieuwe orde.

1942 ----- 23 januari vrijdag.

VAN HOUTUM. De ´Brandaris´ geeft in het politieke overzicht een volledig verslag van de Elfstedentocht die gisteren werd gehouden. De Overheid bericht dat veel Nederlandse papierfabrieken na januari geen steenkolen meer zullen ontvangen. Door de kolenschaarste moeten de Nederlandse Spoorwegen verschillende treinen laten uitvallen.

1942 ----- 24 januari zaterdag.

VAN HOUTUM. De burgermeester verandert veel bepalingen van het Berghorst Weeshuis in Apeldoorn. Het is niet alleen meer voor Nederlands Hervormde wezen maar ook voor alle anderen toegankelijk. De macht berust niet meer bij het bestuur maar bij de burgemeester. Zo'n verandering werd al verwacht omdat de Vader van het Weeshuis zich bij de NSB heeft aangesloten.

1942 ----- 28 januari woensdag.

VAN HOUTUM. De bekende fabriek van Talens ligt door de kolenschaarste stil. 's Avonds horen wij veel bomexplosies uit de richting van Teuge. De ontploffingen volgen snel op de lichtflitsen.

BLOEM. Hedenavond weer veel vliegtuigen en 2 bommen horen vallen.

1942 ----- 30 januari vrijdag.

BLOEM. Van deze bommen is er één achter Roelof Nijdeken aan de Zonnebergstraat gevallen die een gat van 10 meter doorsnee maakte echter zonder ongelukken omdat het 's avonds 10 uur was. De tweede bom viel 100 meter van Gerritsen aan de Groen Allee (Appense kruising). Zijn huis heeft veel scheuren en een 1.000-tal stalpannen eraf en veel glasschade. Geen persoonlijke ongelukken.

1942 ----- 2 februari maandag.

VAN HOUTUM. 's Middags komt een ambtenaar van het Distributiebureau op de fabriek om te controleren welke arbeiders werkelijk voor een extra broodkaart in aanmerking komen. Tot nu toe kreeg bijna ieder een extra kaart. Mijn oom of vader hoefde slechts het aanvraagformulier te ondertekenen en dan kwam alles in orde. Nu loopt het mis. De helft van het aantal arbeiders komt niet meer in aanmerking voor een extra kaart.

1942 ----- 6 februari vrijdag.

VAN HOUTUM. Het aardappelrantsoen wordt voor het tijdvak van 8 tot 21 februari aanstaande gehalveerd (dit is 1 3/4 kilo per week). Een bon van de aardappelkaart en het algemene bonboekje geven voor deze periode recht op één kilogram peulvruchten. De reden voor vermindering kan niet gelegen zijn in het feit dat bij deze vorst de aardappelkuilen niet geopend mogen worden. Want de aardappelen die de laatste weken op de bonnen zijn verstrekt waren bevroren.

1942 ----- 8 februari zondag.

VAN HOUTUM. De Overheid bepaalt dat de gastoevoer in Nederland voortaan onderbroken zal worden van 15.00 - 17.00 uur en van 21.00 - 6.00 uur. De verordening treedt hedenavond in werking. Het is weer eens één van die plotselinge, ondoordachte handelingen van de regering in Den Haag. Zeer weinig mensen luisteren naar radio Hilversum. Een enkele krijgt 's zondags een krant door de onbegaanbare wegen op tijd bezorgd. Laten zij een dergelijke bepaling enige dagen eerder van tevoren bekendmaken.

BLOEM. De sneeuw ligt 75 centimeter hoog en het vriest geregeld, nu al wel een maand lang. De wegen zijn gewoon dichtgesneeuwd. Een slee moet 3 paarden hebben.

1942 ----- 12 februari donderdag.

VAN HOUTUM. Om relletjes te voorkomen trekt de Overheid de bepaling tot halvering van het aardappelrantsoen in. Alle Nederlanders die in het afgelopen jaar graan verbouwd hebben moeten stro leveren. Twee boeren uit Ugchelen moeten respectievelijk 70.000 en 6.900 kilo leveren.

1942 ----- 17 februari dinsdag.

VAN HOUTUM. De laatste weken hakken veel burgers, die gebrek aan brandstof hebben, levende bomen voor de vuist weg om. Zo werden alle bomen van het Westenenkerpark in Apeldoorn gekapt. Uit een bos bij Beekbergen zijn binnen een week duizend bomen op deze wijze verdwenen. De mensen hakken overal in het wilde weg bomen om. Het gebeurt nu ook in onze omgeving. Nu de sneeuw grotendeels door de dooi is verdwenen. Wij betrappen 's middags twee jongens die achter het huis berken omzagen. Twee uur later zijn er weer anderen bezig. 's Avonds om 9 uur horen wij in de huiskamer een zwaar gekraak gevolgd door een doffe slag. Ruim tien burgers zijn bezig met het omhakken van een hele berkensingel met bomen van 30 à 40 cm dik. Met behulp van de politie worden twee jongens op heterdaad betrapt. Al spoedig liggen twee berken van negen meter lengte bij de fabriek. Het omzagen van een dun boompje is niet zo erg maar dit is verregaand brutaal. Vooral als men bedenkt dat het hout (alleen berken worden omgezaagd) niet voor eigen gebruik dient maar voor de verkoop. Iedereen op de Keienberg gaat berken omzagen die door anderen worden verkocht. Daarna verdeelt men de winst. Het is één van de misdadige uitvloeisels van de nieuwe orde.

1942 ----- 21 februari zaterdag.

VAN HOUTUM. De houtdiefstallen in de gemeente Apeldoorn zijn al zo uitgebreid dat de krant een waarschuwing afdrukt tegen dieven. De hele middag patrouilleren twee politieagenten in uniform en één in burger in de bossen rondom Ugchelen. Onder de 18 bekeurden zijn er tien die het hout wilden verkopen.

1942 ----- 22 februari zondag.

VAN HOUTUM. Tot de gedistribueerde levensmiddelen behoort nu ook yoghurt.

1942 ----- 26 februari donderdag.

VAN HOUTUM. De Secretaris Generaal van Waterstaat maakt bekend dat het aantal vergunningen voor het autoverkeer vanaf 1 april aanstaande zal worden verminderd. Er mogen geen personenauto's worden gebruikt voor tochten langer dan 75 kilometer, ritten binnen stedelijk gebied, ritten tot bezoek aan ontspanningsinrichtingen, ritten tussen woonplaatsen en werkgelegenheid en voor ritten op zaterdag na 18 uur of op zon- en feestdagen. Deze verordening geldt ook voor auto's met lichtgas of een generator.

1942 ----- 27 februari vrijdag.

VAN HOUTUM. Een kennis van ons wordt vrijgelaten uit gevangenschap. Hij moest de hele dag in zijn cel staan. Ging je even op bed zitten dan werd het direct opgemerkt. De straf bestond uit het lange tijd heen en weer lopen over de gang met een zak zand van 50 kilo op de rug. Er waren ook bewakers die je zodanig in de lucht gooiden dat je wel een lichaamsdeel moest breken of verwonden. Het eten was slecht. Per dag kreeg men twee sneetjes brood, een kruimeltje warm eten en opnieuw twee sneetjes brood.

1942 ----- 28 februari zaterdag.

VAN HOUTUM. De houtdiefstallen in de gemeente Apeldoorn nemen nog steeds toe. Bij de Eendracht is een singel eikenbomen (30 jaar) van 100 meter lengte gedurende drie nachten helemaal omgezaagd. In Nederland komen nu ook de fietsen op de bon. De verkoop is voor twee weken verboden. Deze maatregel is van weinig betekenis. De fabrieken leverden sinds juni 1941 al geen fietsen meer af. Men kan alleen nog een fiets in de smokkelhandel kopen. De prijs (inclusief banden) varieert van 150 tot 250 gulden. In de etalage staan de nog aanwezige fietsen op de velgen. Een bon voor een fietsband helpt ook al weinig. De fietsenmakers verkopen een band liever aan een zwarthandelaar (35 gulden) dan aan iemand met een bon (maximum prijs 2,50 gulden).

1942 ----- 3 maart dinsdag.

VAN HOUTUM. Het curatorium van het Apeldoornse Gymnasium treedt af nu er een NSB-rector is benoemd. De voorzitter van het curatorium moet zich voor het NSB-bestuur op het gemeentehuis verantwoorden. Na een korte woordenwisseling verlaat hij het gebouw echter weer.

1942 ----- 4 maart woensdag.

VAN HOUTUM. De burgemeester benoemt een drietal NSB-ers in het College van Curatoren aan het Gymnasium. De rector is vurig NSB-er en leider van talrijke verenigingen. Aan de Gemeente HBS wordt een (neutrale) directeur benoemd. Men zal binnenkort thee krijgen die in december 1941 is beloofd.

1942 ----- 6 maart vrijdag.

VAN HOUTUM. De Duitsers vorderen in Apeldoorn ruim 80 paarden. Bij de keuring op het Marktplein hoeven de dieren alleen maar even te draven. Daarna neemt de mof ze in beslag. Alle paarden gaan naar het station en worden van hoefijzers ontdaan om verder getransporteerd te worden naar het Oostelijke front. De Overheid zal in de komende week eindelijk een bon aanwijzen voor een nieuw rantsoen kolen. Het helpt echter nog weinig omdat de kolenhandelaren nog niet bevoorraad zijn (behalve voor Rijksduitsers). De nikkelen stuiver wordt als wettig betaalmiddel ingetrokken en buiten omloop gesteld. Men kan deze munt tot 15 maart aanstaande inleveren en tegen de zinken munten inwisselen.

1942 ----- 9 maart maandag.

VAN HOUTUM. De eerste Britse vliegtuigen verschijnen om middernacht boven Ugchelen en vliegen in de richting van het Ruhrgebied. Golf na golf trekt voorbij. Het gaat zo door tot 's morgens vijf uur. De vliegtuigen volgen op de terugweg een meer zuidelijker route. Het ene toestel is nog niet voorbij of een ander volgt. Om drie uur ziet de nachtwacht plotseling een rode gloed boven de fabriek. Het blijkt een brandend vliegtuig te zijn. De brandende fakkel verdwijnt in oostelijke richting. De machine maakt een eigenaardig geluid. Het geronk houdt opeens op. Waarna een doffe slag volgt. Het toestel is in een luchtgevecht boven Harskamp aangeschoten en neergestort bij de Loenense Sprengen. Alle inzittende (zes gevonden) zijn om het leven gekomen. Langs de weg naar Loenen ligt een afgebroken vleugel. Alle mensen in de omgeving zijn van schrik uit bed gesprongen. De hemel is de hele nacht verlicht door zoeklichten en lichtfakkels.

POLITIE (Proces Verbaal). Vanmorgen vroeg om 3.05 uur is in de omgeving van Loenen een vliegtuig neergestort. Om ongeveer 11.30 voormiddag werd met behulp van burgers de overblijfsels van een vliegtuig gevonden. De romp van het vliegtuig, dat helemaal vernield was en waarin zich 8 verkoolde lijken bevonden, lag in het zogenaamde Schalterbos. Dat is gelegen ten noorden van de Groenendaalseweg lopende van Loenen naar de Woeste Hoeve. Ongeveer 2000 meter ten noordoosten van kilometerpaal 14.7 aan genoemde weg werd een vleugel van het vliegtuig aangetroffen. De romp en verschillende andere delen lagen op afstanden van 50 en 100 meter. Daarbij werden gedeelten van het vliegtuig bij Loenen gevonden ongeveer 3 kilometer van de plaats waar de machine was neergestort. De machine was volgens verkregen inlichtingen van het type Hallifax (viermotorig). Onmiddellijk zijn bij de overblijfselen wachten geplaatst en het publiek op 500 meter afstand gehouden. ´s Middags is door de Luftwaffe te Apeldoorn de bewaking en de verdere behandeling van de gemeentepolitie overgenomen. De overleden Engelsen waren Disley, Rampton, Nicholson, Mc.Callum, Bidgood, Carruthers, Tuck en Phillips.

1942 ----- 11 maart woensdag.

VAN HOUTUM. Gisterenavond om 11.30 uur kwam een Brits vliegtuig in de richting Woeste Hoeve in drie zoeklichten. Het stortte vrij spoedig neer. Over dit vliegtuig is later niets meer vernomen. Er waren veel bomontploffingen in de richting Deelen en de Harskamp te horen. De inzittenden van het neergestorte vliegtuig bij Loenen zijn allen gedood. Men vermoedt dat er een negende persoon ontsnapt is. Daar bij de resten van het toestel een parachute is gevonden. De lijken zijn bij het vliegtuig al gekist. Daarna werden zij naar het lijkenhuisje van het kerkhof in Ugchelen vervoerd. Als het alle acht Engelsen zijn geweest is het zeker dat het een viermotorige bommenwerper is geweest. Het is verboden naar het toestel te gaan kijken. De meningen over de nationaliteit van de slachtoffers lopen nogal uiteen. Velen zijn er zeker van dat er ook Duitse vliegers bij zijn. Er zouden zowel een bommenwerper en een jager zijn gevallen. Deze geruchten die snel verspreid worden zijn in strijd met de mededelingen van hen die aan het opruimingswerk deelnemen. Zij spreken alleen over Engelsen. Volgens hen is er nog één zoek. Tot vijf kilometer in de omtrek liggen nog resten van het vliegtuig. Voor in de cockpit lagen vijf en achter in het staartstuk drie verminkte lijken. De Duitsers zetten het terrein rondom de wrakstukken af en zijn bewapend met machinegeweer, geweer of pistool. De geruchten zijn zo talrijk en vol onzin dat er één van interessant is. De NSB-burgemeester van Apeldoorn wilde een stuk van het vliegtuig oprapen en werd daarna door de Duitsers in het been geschoten. Was dat maar waar!

1942 ----- 13 maart vrijdag.

VAN HOUTUM. 's Morgens om tien uur worden de acht Britse vliegers op het kerkhof in Ugchelen begraven. Onder de aanwezigen bevinden zich de burgemeester en commissaris van politie. Eerst worden vier kisten op de graven gelegd en daarna de overige vier. Vervolgens spreekt een Duits veldprediker. Hij laat in zijn toespraak natuurlijk uitkomen dat het allemaal Engelsen zijn. De evangelist eindigt met het Onze Vader. Daarna worden de kisten met behulp van touwen in de graven neergelaten. Hierna legt de veldprediker een krans bij de graven neer en gooit op iedere kist drie handjes vol zand. Bij ieder graf leest hij een nieuwe bijbeltekst voor. Vervolgens lost een vuurpeloton drie salvo's. Ondanks de vrije toegang bevinden zich in tegenstelling tot woensdag (ongeveer duizend) weinig mensen op het kerkhof. De pers legt de nadruk op de zogenaamde dapperheid van de Duitse soldaten om steeds hun tegenstander te eren. In plaats van een stille begrafenis, die gewoonlijk bij gesneuvelde Engelsen gebeurt, blaast de Duitse propaganda deze teraardebestelling op tot een indrukwekkende plechtigheid.

KRANT. Een zeer ontroerende plechtigheid heeft vanmorgen op de begraafplaats Heidehof in Ugchelen plaatsgevonden. Acht Engelse militairen, die hier [op 9 maart 1942] de dood vonden, zijn daar met Duitse militaire eer ter aarde besteld. Het betroffen G.W. Nicholson, A.J. Rampton, C.S. Carruthers, H.W. Bidgood, D. Callum, D.F.H. Tuck, J.L.H. Philips, WA Cross en (vermoedelijk op 20 maart) R.M. Disley.

1942 ----- 14 maart zaterdag.

VAN HOUTUM. Vanaf 11 april aanstaande houdt de bronzen cent op wettig betaalmiddel te zijn. Deze verordening is weer misplaatst. Zinken centen zijn in het geheel niet verkrijgbaar zodat praktisch gesproken de cent uit de omloop wordt genomen.

POLITIE (Proces Verbaal). Na een melding van ´s avonds omstreeks 10.30 uur werd door de politie in het Schalterbos ongeveer 2 kilometer ten oosten van de Arnhemseweg aangetroffen twee kraters van ontplofte projectielen, 1 niet ontploft projectiel (waarschijnlijk brisantbom zwaar kaliber), plus 4 niet ontplofte kleine projectielen. Vermoedelijk zijn deze projectielen afkomstig van het in de nacht van 8 op 9 maart 1942 neergestorte vliegtuig. In de onmiddellijke nabijheid werd ook nog een uit elkaar geslagen benzinetank gevonden.

1942 ----- 18 maart woensdag.

VAN HOUTUM. Vanaf 1 april aanstaande is iedere eigenaar van een personenauto verplicht van zijn tochten aantekening te houden in een zogenaamd rittenboekje. Het houtstelen neemt in de gemeente hand over hand toe. Na de verdwijning van het Westenenkerpark is een bos, behorend tot Berg en Bos bijna helemaal omgehakt. In Ugchelen is het even erg. Om beter te kunnen controleren worden alle sprokkelvergunningen voor het Willemsbos ingetrokken. De toegang tot dit bos is verboden. Achter de fabriek worden in enkele berkenbossen de bomen zomaar voor de vuist weggezaagd. Men neemt alleen de stam mee. De rest is schijnbaar voor de eigenaar van het bos. De dieven beperken zich niet tot dunne bomen en deinzen er niet voor terug bomen van 50 cm en dikker te vellen.

1942 ----- 20 maart vrijdag.

VAN HOUTUM. Vanmiddag om 4 uur is de 9de vlieger op Heidehof begraven. Ook nu spreekt een veldprediker en lossen Duitse soldaten 3 salvo´s. Op de andere graven liggen veel tulpen onder meer een boeket rood-wit-paars. Op één graf staan zelfs vaste planten.

1942 ----- 22 maart zondag.

VAN HOUTUM. De Ugchelse dokter [Duuring] is sinds gistermorgen spoorloos verdwenen. Men vermoedt dat zijn vlucht in verband staat met de arrestatie van verschillende reserveofficieren in Nederland. Door de sensatielust van de mensen hoort men de gekste verklaringen. Men is in het algemeen van oordeel dat hij met de auto is gevlucht.

1942 ----- 23 maart maandag.

VAN HOUTUM. 's Morgens om 10.40 uur horen wij een lange doffe zware ontploffing. Deze zou zijn veroorzaakt door een munitietrein in Assel. Een juist bericht hierover is niet bekend.

1942 ----- 24 maart dinsdag.

VAN HOUTUM. De dagbladen worden opnieuw kleiner. De advertenties zijn niet meer zo talrijk en ook kleiner van formaat. Het ochtendblad bevat nog slechts twee pagina's. Het kinderverhaal is alleen boeiend.

1942 ----- 25 maart woensdag.

VAN HOUTUM. 's Nachts worden bij een in de buurt wonende landbouwer een grote hoeveelheid rogge en bij een NSB-er alle pootaardappelen gestolen. Deze producten verdwijnen natuurlijk op de zwarte markt. In Nederland mag weer bier worden getapt. Het verbod heeft ruim twee maanden geduurd.

1942 ----- 26 maart donderdag.

VAN HOUTUM. De luisterbijdrage voor radio Hilversum wordt vanaf 1 mei aanstaande van 9 tot 12 gulden verhoogd. Alle Nederlandse zangverenigingen worden in één bond opgenomen. Zij worden automatisch in het muziekgilde van de Kultuurkamer ingeschakeld. Het aantal leden zal dan wel sterk verminderen. Voor zover er sinaasappels verkrijgbaar zijn (slechts voor kinderen beneden de vier jaar) bedraagt de prijs van deze zuidvruchten 0,80 gulden per kilo. 's Avonds om 10.15 uur passeren de eerste Britse vliegtuigen. Kort hierna werpt een toestel ruim tien lichtfakkels uit. Wij horen voortdurend in oostelijke richting bominslagen afgewisseld door het ontploffen van luchtdoelgranaten.

1942 ----- 28 maart zaterdag.

VAN HOUTUM. De Duitsers zijn van plan in Apeldoorn 20 grote gebouwen te vorderen. Zij onderzoeken de vloeren van de diverse gebouwen of deze ook voor een zwaar gewicht berekend zijn. De Openbare School van Ugchelen staat ook op het lijstje.

1942 ----- 31 maart dinsdag.

VAN HOUTUM. De aanvoer van sinaasappels schijnt groter te worden nu kinderen tot 14 jaar ook bij deze distributie worden betrokken. De Duitsers slopen in de papierfabriek van Van Gelder en Zonen in Apeldoorn een snijmachine. Deze wordt naar Utrecht overgebracht.

1942 ----- 1 april woensdag.

VAN HOUTUM. De Duitsers vorderen in Apeldoorn de Christelijke School aan de Parkweg en het Seminarium aan de Arnhemseweg. Beide scholen worden voor een lazaret in gericht. De kinderen van de Parkwegschool krijgen om tien uur vrij. Enige dagen geleden legden de Duitsers beslag op de boerderij bij paleis Het Loo. Enkel en alleen omdat deze nog volle melk aan de omwonenden leverde. De boerderij is nu met prikkeldraad afgezet. Het paleis is geheel ontruimd. De schatten die niet direct voor de Duitse oorlogsindustrie van belang zijn zoals gobelins, worden voor zachte prijzen onder de Duitsers verkocht. Alle rijtuigen waaronder de prachtige landauers, zijn naar de kazernes vervoerd. De Duitsers laten zich nu met deze rijtuigen, waar zij de kroon nog op laten zitten, rondrijden. Vele kamers op het paleis zijn aaneen getrokken. Het is aldus bekenden niet meer van binnen te herkennen. Het postkantoor, de kamers van de houtvester enz. zijn afgebroken. Alle geweien en andere bijzonderheden zijn weggevoerd (wagens vol) of onder de moffen verkocht. In één zaal bevinden zich al gewonden. Deze mogen alleen nog maar in de tuinen een luchtje scheppen. Het is voor hen nog verboden zich in het openbaar te vertonen.

1942 ----- 2 april donderdag.

VAN HOUTUM. Tot de gevorderde gebouwen in Apeldoorn behoren ook een aardappelloods aan het kanaal en een deel van het slachthuis. Door het grote aantal soldaten krijgt de burgerij in Apeldoorn slechts nuchter kalfsvlees. Het rundvlees is voor de beschermer. Van 3 tot 23 april aanstaande mogen geen goederen bestaande uit aardewerk, porselein enzovoort worden verkocht. In Uddel brandt een groot stuk heide af. Het is sabotage. De heide zou na Pasen voor het maken van camouflagegaas worden afgesneden. Op vele plaatsen op de Veluwe knippen mensen de toppen van de heideplanten af die zij tegen een goede prijs kunnen verkopen. Deze toppen worden onder meer in Beekbergen fijngemalen waarvan zij in de levensmiddelen (misschien brood) zouden worden vermengd.

1942 ----- 4 april zaterdag.

VAN HOUTUM. Alle pensionhouders en joden ontvangen een formulier. Daarop moeten zij nauwkeurig de toestand van hun pension (woning) aangeven, zoals aantal kamers, stromend water, verwarming enzovoort. Hetzelfde gebeurde al enige weken geleden in de noordelijke provincies. Het schijnt dat deze maatregel in verband staat met de evacuatie van Duitse burgers uit industriegebieden. Volgens geruchten zullen binnenkort de rokersartikelen worden gedistribueerd. De mannen zouden tabaks- en vrouwen snoepkaarten (?) ontvangen. Het is echt zeker dat de verkoop van deze producten tot 21 april stilstaat.

1942 ----- 7 april dinsdag.

VAN HOUTUM. Om 11.45 uur verongelukt een Duitse houtgastractor met twee zware beladen aanhangwagens op de Ugchelse Berg. De chauffeur wordt van de tractor geslingerd, maar komt met de schrik vrij. Een tweede raakt onder de wielen en is opslag dood. Eén aanhangwagen kantelt door het breken van de as. De lading bestaat uit kunstmest van eerste kwaliteit. De Nederlanders krijgen het slechts in zeer kleine hoeveelheden toegewezen. De Duitsers hebben natuurlijk zeer veel en gebruiken het onder meer voor vliegvelden. Deze vracht was bestemd voor Teuge. Nog 's middags komt een Renaulttank en sleept de vernielde wagens weer naar Deelen. De kunstmest had er eens een nacht zonder bewaking moeten liggen. Bijna alle scholen hervatten de lessen weer. De meeste zijn 1 1/2 maand gesloten geweest wegens kolengebrek. De scholen moeten gereed gehouden worden voor directe ontruiming (evacuatie?)

1942 ----- 9 april donderdag.

VAN HOUTUM. Van Duitse zijde wordt erop gewezen dat het gebruik van militaire coupés door Nederlandse burgers gestraft zal worden.

1942 ----- 10 april vrijdag.

VAN HOUTUM. Vanaf 17 mei aanstaande is roken en snoepen op de bon. Op de tabakskaart (voorlopig bonnen van de textielkaart) krijgt men per week 40 sigaretten of 10 sigaren of 20 cigarillo's of 50 gram tabak. Vrouwen krijgen 40 sigaretten per week. Er komt ook een versnaperingenkaart met een rantsoen van 300 gram per week. De leeftijdgrenzen zijn voor mannen minimaal 18 en voor vrouwen 25 jaar. Als deze hoeveelheden werkelijk verstrekt zullen worden gaan we erop vooruit. Het is echter iets minder dan in Duitsland. De textielbonnen moeten nu al bij de sigarettenhandelaren en bij het distributiekantoor worden ingeleverd.

1942 ----- 14 april dinsdag.

VAN HOUTUM. Het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening zal aan de schoolgaande jeugd en bepaalde groepen arbeiders gratis Vitamine C tabletten verstrekken.

1942 ----- 17 april vrijdag.

VAN HOUTUM. 's Morgens horen wij dat onze neef R. van Gerrevink gisteravond om 21.30 uur op last van de Gestapo is gevangengenomen. Hij is al in krijgsgevangenschap geweest. Op dat moment deden leden van de Gestapo uit Arnhem vergezeld door een Apeldoornse politieagent een inval bij personen die ervan verdacht worden bij een geheime (anti-Duitse) vereniging te zijn aangesloten. Mijn neef is geheel onschuldig maar moet mee. De Gestapo-agent die bij mijn oom huiszoeking doet is een min persoon. Zij zoeken alles na maar vinden niets. Hun onderzoek is meestal nauwkeurig maar niet altijd. Zo bijvoorbeeld houdt hij een ingepakt geschrift in de handen zonder het open te maken en zoekt intussen de boekenkast verder na. Hij moest eens weten dat hij het stencil met de verklaringen van Van Kleffens over het verloop van de Duitse besprekingen met Nederland tot mei 1940 in handen heeft gehad! Mijn neef en misschien ook mijn oom zouden voor lange tijd worden gearresteerd. Toen de Gestapo-agent in hun huis kwam liep hij eerst op de radio af om te zien of deze op een Engels station stond afgestemd. De moffen letten niet op de hamstervoorraad. Eerst op het laatst vertelden zij dat mijn neef ´even´ mee moest gaan naar het politiebureau om daar ´waardevolle inlichtingen te verschaffen´. Mijn familie vermoedde toen nog geen gevangenname. Ieder die dit bericht hoort denkt aan een vergissing. Er is nog een R. van Gerrevink. De Gestapo doet 's middags bij hem huiszoeking, maar hij is verdwenen. Alle gevangenen zitten in de cel. Het distributienieuws is weer eens groot. Op de boterbon kan men weer eens slaolie krijgen. Zoals altijd moet de winkelier eerst de bon hebben. Er is ook een bon voor peulvruchten. Het gemeenste is echter dat de bonnen voor jam en suiker hetzelfde nummer hebben zodat beide rantsoenen verminderd worden.

1942 ----- 19 april zondag.

VAN HOUTUM. 's Morgens worden in alle RK-kerken in Nederland een schrijven (ondertekend door alle bisschoppen) voorgelezen. Het is aan rooms-katholieken verboden zich voor de Arbeidsdienst op te geven. Meerderjarigen moeten zich in dat geval tot hun pastoor wenden. In alle andere kerken wordt eveneens een schrijven voorgelezen. Hierin wordt de Duitse inmenging in kerkelijke aangelegenheden afgekeurd. Als voorbeeld wordt het gesticht in Heemstede genoemd dat plotseling een NSB-bestuur heeft gekregen. Alle broeders en zusters die hun ontslag wilden nemen zouden worden gearresteerd. Het einde was dat niet alleen het verplegend personeel maar ook alle patiënten naar andere gestichten zijn overgebracht. Zij wensten niet afhankelijk te zijn van NSB-ers. In Hoenderloo gebeurde een ernstig ongeluk. Kinderen vinden in het bos een bus die er nogal vreemd uitziet. De Duitsers komen dit te weten maken het open en gooien het poeder op de grond. Het blijkt magnesium van een lichtfakkel te zijn. De Duitsers verdwijnen weer waarna één van de kinderen het poeder aansteekt terwijl de anderen er op de knieën bij toekijken. Het gevolg is dat zeven kinderen zware brandwonden (de meeste in het gezicht) oplopen. Zij gaan onmiddellijk naar het ziekenhuis. Hun ouders worden 's avonds opnieuw geroepen wegens dodelijk gevaar. De kinderen zijn onherkenbaar verminkt. De gezichten zijn zeer opgezwollen en ieder vreest het ergste. Dit ongeluk is het gevolg van kinderlijke onwetendheid en Duitse onverschilligheid.

1942 ----- 20 april maandag.

VAN HOUTUM. 's Morgens wordt mijn neef R. van Gerrevink vrijgelaten. De agenten stelden hem op de weg naar het politiebureau allerlei strikvragen. Hij werd op vrijdagmorgen verhoord en moet maar direct bekennen aldus de commissaris van politie Meyer. Anders zou hij daartoe wel worden gedwongen. Mijn neef antwoordde de agent dat hij hem maar eens moest vertellen wat hij zou moeten bekennen. Tenslotte haalde de agent een andere gevangene die hem zou identificeren maar deze schrok. Door dit voorval werd het de commissaris duidelijk dat mijn neef onschuldig was. Reinier moest weer terug naar de cel (1 1/2 x 2 1/2 meter + bed). De agent zou werk maken van zijn onschuld want alle gevangenen bevinden zich in handen van de SD. Zondagmiddag vroeg mijn neef de commissaris te spreken maar dit lukte pas vanmorgen. Reinier werd direct vrijgelaten onder voorwaarde dat hij de politie de verblijfplaats van zijn, ondertussen verdwenen neef, zou meedelen zodra hij dat wist. Reinier is in vier dagen niet geschoren. Het eten was afkomstig van een NSB-er. Maar het was goed.

1942 ----- 21 april dinsdag.

VAN HOUTUM. De Duitsers nemen als represaille op het voorlezen van een schrijven in de Hervormde en Gereformeerde kerken enige van de oudste dominees gevangen.

1942 ----- 22 april woensdag.

VAN HOUTUM. Alle kazernes in Nederland worden gecamoufleerd. De rode daken van de kazernes in Apeldoorn worden groen gespoten.

1942 ----- 23 april donderdag.

VAN HOUTUM. Vele joden moeten op staande voet hun huis verlaten met achterlating van bijna de hele inboedel en levensmiddelenvoorraad. In Apeldoorn zullen 15.000 Duitsers met 2000 paarden worden ingekwartierd zodra er sprake is van een Britse landing. Het is nu zeker dat de plotseling spoorloos verdwenen Ugchelse dokter Duuring in de gevangenis in Scheveningen zit. Zijn vrouw heeft een brief ontvangen waarin om verschoning verzocht werd.

1942 ----- 24 april vrijdag.

VAN HOUTUM. Controleurs bekeuren mijn oom wegens het vervoer van roggemeel. Zij onderzoeken daarna het hele huis en willen de hamstervoorraad in beslag nemen. Dit gebeurt echter niet. Het blijkt bangmakerij te zijn. Door het betalen van een schikking is mijn oom van verdere vervolging vrij.

1942 ----- 25 april zaterdag.

VAN HOUTUM. In Apeldoorn moeten binnenkort alle auto's van wasserijen worden gekeurd.

1942 ----- 26 april zondag.

VAN HOUTUM. 's Middags woedt er een grote brand in Milligen. Het lijkt er net oorlog. Er worden brede brandwegen gehakt. Veel bedreigde huizen worden leeg gesleept. De politie houdt iedereen aan en dwingt hen bij het blussen te helpen. De brand ontstaat op een heideveld en slaat later over op een bos. Daardoor verbranden twee huizen en een barak van het kamp. De eigenaars van deze huizen vluchten voor de brand. Ieder denkt aan sabotage omdat de brand op een heideveld ontstond (om camouflagegaas) en zich in de richting van de barakken en paardenstallen uitbreidde. Naast agenten menen ook NSB-ers te kunnen commanderen. Zij vallen door hun tenue en toon direct op.

1942 ----- 27 april maandag.

VAN HOUTUM. Heel Nederland is down over de arbeidsdienstplicht. Hieronder vallen alle jongens en meisjes tussen de 18 en 25 jaar in overheidsdienst enzovoort. 's Middags worden wij door de Arbeidsbeurs opgebeld. Wij moeten onmiddellijk het aantal werkende vrouwen tussen de 18 en 40 jaar opgeven. Arbeidsdienst betekent nationaal-socialisme, Duits onderdaan. Iedereen tracht hieraan te ontkomen door ontslag te nemen of te gaan trouwen. Het is nodig dat de Engelsen spoedig komen. Iedere dag klemt de Duitser ons meer in zijn tang. Op alle machinefabrieken (ook gieterijen) moet de directie een zeker aantal arbeiders (vaklui) ontslaan. Deze moeten naar Duitsland vertrekken. Twee fabrieken in Vaassen moeten 60 en 40 arbeiders ontslaan.

1942 ----- 28 april dinsdag.

VAN HOUTUM. De NSB-ers in Apeldoorn zoeken ruzie. Zij breken een fontein (opgericht tijdens een verjaardag van het Oranjehuis) bij het Wilhelminapark af. In Beekbergen slopen zij met veel lef het hek om de Wilhelminaboom. Zij lopen op straat expres tegen de mensen op.

1942 ----- 29 april woensdag.

VAN HOUTUM. Alle joden in Nederland moeten na zaterdag aanstaande een jodenster dragen. Deze bestaat uit een zespuntige gele ster met een zwarte rand. De ster is ter grote van een handpalm en draagt het zwarte opschrift ´jood´. Het is aan joden verboden andere insignes (dus orden, eretekens en dergelijke) te dragen. De Duitsers leggen in Apeldoorn weer beslag op verschillende gebouwen. Daaronder de Christelijke HBS [aan de Jachtlaan].

1942 ----- 2 mei zaterdag.

VAN HOUTUM. De verkoop van beschuit wordt in Nederland voorlopig stopgezet. Alleen kleine kinderen zullen nog beschuit krijgen. In Apeldoorn worden twee frauduleuze slachtingen door de politie ontdekt. De slager leverde zeer veel clandestien vlees. Men zegt dat de winkel volgende week weer geopend zal worden.

1942 ----- 4 mei maandag.

VAN HOUTUM. 's Middags komen twee Duitsers bij mijn oom op de smederij. Zij moeten nauwkeurig het vak van iedere arbeider weten. Zij bepalen tenslotte dat twee arbeiders zich over enkele dagen bij de Arbeidsbeurs voor de keuring moeten melden. Het doel is natuurlijk tewerkstelling in Duitsland. Ander metaalbewerkers, die al eerder op de Arbeidsbeurs moesten verschijnen, zijn zonder dat de kleren werden uitgetrokken goedgekeurd. Als je geen briefje van de dokter meebrengt of iets dergelijks wordt men goedgekeurd. De slavenhandel is nu al zover dat er op iedere zeven Duitsers in Duitsland één buitenlander voorkomt. De postbeambten in Apeldoorn moeten voortaan de post te voet bezorgen. Slechts bodes voor de buitenbuurten komen in aanmerking voor een fiets. Op last van de Gestapo moet de politie in Apeldoorn enige personen arresteren. Hieronder bevinden zich onze echte burgemeester Jonkheer Quarles van Ufford en de directeur van de Posterijen. Slechts twee personen weten te ontsnappen.

1942 ----- 6 mei woensdag.

VAN HOUTUM. De cellen van het politiebureau zijn zo vol dat de slagers, die zaterdag betrapt werden met clandestien slachten, worden vrijgelaten. De burgemeester van Apeldoorn Jhr. Quarles van Ufford en zijn medegevangenen worden naar Sint Michielsgestel in Noord Brabant overgebracht. De directeur van de Posterijen in Apeldoorn is wegens gezondheidsredenen weer vrij.

1942 ----- 9 mei zaterdag.

VAN HOUTUM. De commissaris van politie Meyer en de fotograaf van de NAC B. moeten in Arnhem voor de Duitse politie op het matje verschijnen. Zij deden onlangs een inbraak bij een jood, een grossier in kruidenierswaren. Alle voorraad werd meegenomen en beschouwd als hamsterwaar. De NSB-burgemeester duldde dit niet en klaagde zijn partijgenoten bij de Duitse politie aan. Meyer en B. zijn de oproermakers in onze gemeente. Bij de minste overtreding spreken zij al over onvaderlandse praktijken enzovoort. Door toedoen van de vrouw van Meyer heeft een winkelier in Apeldoorn een boete van 250 gulden gekregen voor prijsverhoging van twee cent. In de NAC staat een artikel getiteld ´Gevaren voor de volksgezondheid´. Een foto toont een half afgeslachte koe met de alom beruchte rechercheur D. op de achtergrond. Het geheel moet een vieze en onzindelijke indruk geven. Maar dit doet het nu niet. Het vlees mag natuurlijk niet door de gemeenschap worden gegeten want het is zogenaamd van een tbc-koe [tuberculose]. Merkwaardig is dat het vlees niet zoals gewoonlijk op de vrijbank wordt verkocht maar verdeeld wordt onder de NSB-ers. Een bewijs dat het vlees zeer goed is.

1942 ----- 12 mei dinsdag.

VAN HOUTUM. De Duitsers verbieden het op donderdag aanstaande (Hemelvaartdag) in groepsverband te gaan dauwtrappen.

1942 ----- 13 mei woensdag.

BLOEM. Heden is het grote offensief weer begonnen in Rusland. De Duitsers gaan de richting van de Kaukasus waar nogal veel olie zit.

1942 ----- 15 mei vrijdag.

VAN HOUTUM. Vele politieke gevangenen worden vrijgelaten. Er bestaat een kans dat de burgemeester [Quarles van Ufford] ook weer vrij komt. Notaris van Drimmelen, die sinds september 1940 zich in Duitse gijzeling bevindt, komt met drie dagen verlof in Apeldoorn aan. Alle gevangenen komen van Sint Michielsgestel, een groot seminarium in Noord Brabant. Twee chauffeurs van een transporteur uit Ugchelen slachten 's nachts clandestien een pink die hen niet toebehoort. Alles gaat goed tot de politie hen 24 uur later op het spoor komt. Bij beiden wordt het vlees gevonden. Eén heeft het afval en de huid in zijn tuin begraven. Beide chauffeurs hadden het vlees al in Amsterdam verkocht. De kopers zullen hen wel nooit met vlees zien. Op dezelfde tijd worden bij een ander persoon twee varkens en ongeveer 15 konijnen gestolen. Deze diefstallen zijn gepleegd omdat met vlees op de zwarte markt veel te verdienen is.

BLOEM. De veelevering is dit jaar zeer zwaar. Van ieder kalf onder het jaar moet 220 kilo boven het jaar 110 kilo, van dragende pinken 165 kilo en van melkkoeien 40 kilo per stuk geleverd worden. De aanslag is hier 725 kilogram.

1942 ----- 16 mei zaterdag.

VAN HOUTUM. In Apeldoorn komen tientallen Duitse kinderen uit Düsseldorf aan. Zij zullen bij NSB-ers worden ondergebracht.

1942 ----- 17 mei zondag.

VAN HOUTUM. Het is weer zondag en de krant bevat weer een aantal angstaanjagende mededelingen waaronder. Niet-joden mogen geen omgang meer hebben met joden. Wie met joden omgaat keert zich tegen Duitsland en zal zodoende een zelfde straf als zovele joden ondergaan. Ook deze maatregel is een gevolg van het bezoek van Heydrich, de gemotoriseerde opperbeul aan Den Haag. 's Avonds om 7 uur vertrekken 300 metaalarbeiders uit Apeldoorn naar Duitsland die daar gedwongen te werk worden gesteld.

1942 ----- 20 mei woensdag.

VAN HOUTUM. Vanaf 29 mei aanstaande wordt het boterrantsoen van 200 tot 175 gram per week verminderd. De reductie voor boter en margarine op de vetkaart vervalt. Dit gebeurt om de komende voorraden voor de naderende winter veilig te stellen. 's Avonds zweven boven Apeldoorn ruim 30 ballonnetjes. Aan deze ballonnen (men spreekt ook over parachutes) hangen een bus met benzine en een kabel van 25 meter. Enige dalen er en de Duitsers zijn er bang voor. Wat het heeft te betekenen is onbekend. De één spreekt over doelwitten voor luchtdoelgeschut. De ander noemt het een nieuw soort brandbom.

1942 ----- 26 mei dinsdag.

VAN HOUTUM. Alle joden in Nederland moeten hun vermogenswaarde, ook vorderingen enz. bij een centralebank in Amsterdam aangeven. Alle (kunst)voorwerpen, doorgaans edele metalen en stenen, die niet direct voor de huishouding worden gebruikt moeten eveneens worden ingeleverd. Langzaam maar zeker raakt de jood zijn vermogen (dus ook zijn broodwinning) kwijt.

1942 ----- 29 mei vrijdag.

VAN HOUTUM. Eerst nu kan men de thee bij de winkels halen die ons in december 1941 is beloofd. Wat hebben wij toch een goed distributieapparaat!

1942 ----- 30 mei zaterdag.

VAN HOUTUM. De Duitsers nemen in Apeldoorn alle producten op de veiling in beslag. Daaronder veel bloemkool en aardbeien. Deze zijn toch al zo schaars. De aardbeien kosten 0,98 gulden per pond [= 500 gram].

1942 ----- 31 mei zondag.

VAN HOUTUM. Er hangt de hele nacht een rode gloed boven Deelen. De Britten vernielen er een luchtafweerbatterij en schieten een Duitse jager neer. Er vallen doden onder de Duitsers op het vliegveld. De scherven van de luchtafweer vallen zelfs in Hoenderloo. Wij horen 's nachts voortdurend ontploffingen van het luchtdoel in zuidelijke richting. Enige vliegtuigen werpen bommen op een kazerne bij Deventer. De afweer schiet twee bommenwerpers neer. De ene stort aan deze kant van de IJssel in de uiterwaarden neer. De andere komt bij Klarenbeek terecht. Bij de laatste verliezen vijf personen het leven. Een zesde meldt zich vrijwillig bij de politie.

BLOEM. In Klarenbeek aan de Hessenallee is een Engels vliegtuig brandend neer gevallen. Hierin zaten nog 5 manschappen die verkoold zijn behalve de toppen van de vingers en de voeten en het hoofdhaar welke men nog onderscheiden kon. In dezelfde tijd zou er in Zutphen ook één gevallen zijn, brandend.

BRANDWEER. 's Nachts om 3 uur werd een tweemotorige bommenwerper afgeschoten. Deze kwam brandend neer op de Hessenallee in Klarenbeek (gemeente Apeldoorn). Daarbij kwamen 4 leden van de bemanning om het leven. De andere drie waren er met hun parachute uitgesprongen en hadden de benen genomen.

POLITIE (Proces Verbaal). Om ongeveer 2.30 uur in de ochtend werd vanaf de uitkijkpost van de Luchtbeschermingsdienst aan de Loolaan telefonisch kennis gegeven dat vermoedelijk in Klarenbeek een vliegtuig was neergestort. In de Hessenallee te Klarenbeek werd in een bouwland de brandende romp van een vliegtuig (tweemotorige Wellington) aangetroffen. Op ongeveer 100 meter afstand in een weiland lag een brandende vleugel met een motor. Een Duitse patrouille was al aanwezig. De bewoners uit de meest nabij gelegen woningen hebben op last van de Politie hun woningen verlaten. Zij zijn bij de buren ondergebracht in verband met het gevaar dat nog onontplofte projectielen in het vliegtuig aanwezig konden zijn. Onder de resten werden de verkoolde lijken van vermoedelijk 5 personen aangetroffen. Het betrof de lijken van D.M. Johnson, H.A.C. Batten, J. Mck.Mc.Lean, J.R. Connor en O. Jambor.

1942 ----- 1 juni maandag.

VAN HOUTUM. De Overheid beperkt de schoenendistributie. Personen van tien jaar en ouder komen niet meer in aanmerking voor schoenen met leren- of rubberzolen.

1942 ----- 2 juni dinsdag.

VAN HOUTUM. In heel Nederland is de groente schaars. In Apeldoorn is niets anders meer te krijgen dan gedroogde wortels. Alles loopt hopeloos vast nu de Duitsers alle groente op de veiling opkopen. Op Brouwersmolen komen drie Duitsers die een aantal arbeiders tot werk in Duitsland willen dwingen. Zij eisen eerst ontslag van 30 personen maar dit wordt teruggebracht tot tien. Volgens geruchten zou er iedere dag een trein met gemiddeld 800 arbeiders Apeldoorn passeren in de richting Duitsland. In het lijkenhuisje van het kerkhof in Ugchelen worden vijf kisten met lijken van Engelse vliegers van het neergestorte vliegtuig bij Klarenbeek neergezet.

1942 ----- 3 juni woensdag.

VAN HOUTUM. Vanaf 1 juli aanstaande worden er geen bouwvergunningen meer in Nederland verstrekt. Op overtreding staat een zware straf, ook de doodstraf. Deze verordening is zeker een gevolg van het bombardement op Keulen nu er in die stad zo´n behoefte aan bouwmateriaal is. In Apeldoorn krijgen veel arbeiders hun ontslag. Allen zijn door de Duitsers gedwongen in Duitsland te gaan werken. Zo vertrokken er bijvoorbeeld bij Talens 25 en bij Van Gelder 84 personen.

1942 ----- 4 juni donderdag.

VAN HOUTUM. Om drie uur na middernacht zien we een brandend Brits vliegtuig. Dat stort onder achterlating van een reusachtige rookzuil bij Loenen neer. 's Morgens om 7 uur worden de vijf doden van het vliegtuig bij Klarenbeek op het kerkhof in Ugchelen begraven. Een kwartier later lossen de soldaten drie salvo's. De Tricotfabriek [aan de Fabriekstraat] mag nog drie weken doorwerken. Het ongetrouwde personeel moet daarna naar een gelijke fabriek in Duitsland. Het Duitse personeel van deze laatste fabriek wordt overgeplaatst naar parachutefabrieken enzovoort. Als de Duitsers de garens naar Apeldoorn opsturen wordt er veiliger gewerkt (geen bombardementen). Als het personeel niets van Duitse orders afweet is de sabotage ook niet zo groot. Het is aan joden verboden voortaan per trein te reizen.

BRANDWEER. Om 2.45 uur kwam een tweemotorige bommenwerper neer op nog geen 2 meter afstand van een woonhuis aan de Schalterdalweg 13 te Beekbergen. Het toestel vloog in duizenden stukken en in brand. Wonder boven wonder kon het huis behouden blijven. Hier gingen opnieuw 4 mensenlevens verloren. Toen wij naar de plaats van de brand reden passeerden wij een jonge man. Hij was gekleed in burgerkleren, een dikke wollen trui aan waarvan de kraag hoog op stond. Hij was blootshoofd en zijn haren ruig om zijn blonde kop. Het was hem aan te zien dat hij pijn aan zijn voet of enkel had. Na een uur informeerde de Feldgendarmerie of wij nog parachutisten gezien hadden. Er waren er nog drie zoek. Natuurlijk hadden wij niets gezien. We waren geen mens tegen gekomen. Jammer genoeg is hij later gepakt.

POLITIE (Proces Verbaal). In de voormiddag omstreeks 2.35 uur werd door de uitkijkpost van de Luchtbeschermingsdienst telefonisch kennis gegeven dat een vliegtuig in de omgeving van Beekbergen brandend was neergestort. Op de Schalterdalweg en in het bos rechts en links van die weg gelegen trof de Politie brandende vliegtuigdelen aan. Onmiddellijk is de omgeving afgezet en is er zorg voorgedragen dat de al ontstane bosbrand werd gedoofd. Het tweemotorige vliegtuig is helemaal uitgebrand. Van 3 personen (J.R. Steen, H.W. Sheen, J.F. Heaton en S. Thomas) [een 4e werd op pas 5 oktober 1942 gevonden] werden de gedeeltelijk verbrande resten gevonden. Eén inzittende (Peter Buttigieg) werd gevangen genomen. Om ongeveer 10 voormiddag werd de bewaking van het toestel door de Duitse Weermacht overgenomen.

1942 ----- 5 juni vrijdag.

VAN HOUTUM. 's Avonds ga ik met een neef naar de begraafplaats om de vijf graven van de slachtoffers van het vliegtuigongeluk bij Klarenbeek te zien. Naast deze graven zijn er weer nieuwe kuilen. Deze zijn waarschijnlijk voor de doden van het vliegtuig dat bij Loenen is neergestort. In het lijkenhuisje liggen de kisten met daarboven een krans van rododendrons.

BLOEM. Ook bij het Troelstraoord is een brandend vliegtuig gevallen. Gedurende verscheidene nachten komen Engelse vliegtuigen in drommen over ons been om de steden in West-Duitsland te bombarderen.

BRANDWEER. Vandaag maakten we kennis met de gevolgen van het afwerpen van enige honderden brandstaven door een in nood geraakt vliegtuig in de nabijheid van het Kampeer Centrum Vale Ouwe te Beekbergen. Een oppervlakte van plusminus 50.000 m3 heide met vliegdennen ging hierbij verloren.

1942 ----- 6 juni zaterdag.

VAN HOUTUM. 's Morgens om 7 uur worden vier Engelsen op het Ugchelse kerkhof begraven. Op het moment dat wij er aankomen liggen er al 2 kisten boven de graven. De overigen 2 worden even later door dragers naar de graven vervoerd. De lijkenlucht is al te ruiken. Iets over zevenen marcheren Duitse soldaten, gevolgd door de dragers naar de graven. Alles verloopt snel. De veldprediker houdt een korte maar boeiende preek. Daarna worden de kisten neergelaten in de graven. Vervolgens spreekt deze prediker nog even en leest bij ieder graf een bijbeltekst voor terwijl hij een handjevol zand op iedere kist gooit. Daarna legt de Ortskommandant van Apeldoorn namens de Wehrmacht een krans en hierop lossen de soldaten 3 salvo´s. Tijdens de afmars van de militairen grijpen mensen uit het publiek naar de kogelhulzen. Deze mogen niet worden opgeraapt en moeten op bevel van de politie aan een Duitse soldaat worden afgegeven. De beruchte Apeldoornse rechercheur D. betrapt een slager bij clandestien slachten. Hij vindt echter alleen de kop van de koe. De fotograaf van de NAC, partijgenoot B., moet echter foto's maken. Om voor de propaganda een vunzig hok op te zoeken belanden deze NSB-ers in een schuurtje met een toilet (de slager slachtte op de deel). B. zet de kop op het deksel en neemt een foto. Deze onjuiste foto zal wel in de krant verschijnen met de opmerking ´Een TBC-koe frauduleus geslacht in deze vunzige omgeving´. Wij weten echter wel hoe D. en B. hun leugens in elkaar flansen. De dokter uit Beekbergen moet voor de commissaris van politie in Apeldoorn verschijnen. Hij heeft de enige overledene van het vliegtuig, dat bij Troelstra-oord is neergestort, in zijn auto mee naar huis genomen. Ter opfrissing kreeg de Australiër een borrel. Hij had zijn enkel gebroken. Hij had al 73 tochten naar Duitsland meegemaakt. Hij is zeer optimistisch en deelt mee dat de Canadezen met 3000 vliegtuigen gereed staan om tegen Duitsland op te treden. Meyer beschouwt deze hulp aan een gewonde als begunstiging van de vijand. Het schijnt dat de dokter voor deze kwestie nog vervolgd zal worden. Hij wordt echter weer vrijgelaten. In Apeldoorn nemen op één fabriek 30 meisjes hun ontslag. Zij gaan allen in betrekking. Zo nemen op onze fabriek vier jongens en één meisje hun ontslag. Er heerst in Nederland een algemene angst voor de dwang tot werken in Duitsland naast de hoop op een Engelse invasie.

1942 ----- 7 juni zondag.

VAN HOUTUM. Het neergestorte Britse vliegtuig bij Loenen (Troelstra-oord) wordt opgeruimd. Dit moet juist weer op een zondag gebeuren. NSB-ers houden de wacht. Een partijgenoot voorzien van het driehoekje heeft vrije toegang. Deze mag dichter bij het vliegtuig komen dan wij.

1942 ----- 8 juni maandag.

VAN HOUTUM. Op de Apeldoornse markt is weinig meer te koop. Waar eens de groentehandelaren uit Zutphen stonden staan nu mensen met jonge groenteplantjes. Er is slechts één wagen met groente en dan alleen nog maar met sla en radijs. De mensen verdringen elkaar om toch maar iets te kunnen bemachtigen. De Duitsers nemen alle grote hoeveelheden groente in beslag. Bijna nergens is nog groente verkrijgbaar. En dat in Nederland! Het is nog slechter dan bij een rantsoenering van groente. In het avondblad staat al dat groente niet meer vervoerd mag worden. Onder het personeel op onze fabriek gaan de praatjes dat een medearbeider de namen van hen die vrijwillig ontslag hebben genomen aan de Ortskommandant heeft gegeven. Het is jaloersheid omdat deze personen zichzelf kunnen voeden zonder werk op één of andere fabriek. Voor deze verader geldt het spreekwoord ´Wie een kuil graaft voor een ander valt er zelf in´.

1942 ----- 9 juni dinsdag.

VAN HOUTUM. Drie van het grote aantal Apeldoorners die op 15 april 1942 gevangen zijn genomen werden vrijgelaten. Zij dragen allen de tekenen van de Duitse beulen en willen geen verklaringen afleggen over hun mishandelingen [deze gevangenneming werd niet eerder vermeld]. Een Apeldoornse agent die zich onlangs bij de Gestapo heeft aangesloten bedankt in een advertentie de bevolking voor de betoonde belangstelling. Deze domme zet is een gevolg van de honderden anonieme brieven. Daarin werd op beledigende wijze over zijn persoon en toekomst gesproken.

1942 ----- 10 juni woensdag.

VAN HOUTUM. In Ugchelen daalt voor de tweede maal een lichtfakkel. Deze bestaat uit een parachute met twee bussen benzine en een kabel van circa 50 meter lengte. Deze zal wel voor oefeningen en niet voor bombardementen zijn gebruikt.

1942 ----- 13 juni zaterdag.

VAN HOUTUM. Zeer veel arbeiders uit Apeldoorn vertrekken naar Duitsland. Voornamelijk naar Leipzig. De meesten hebben bij Van Gelder gewerkt.

1942 ----- 14 juni zondag.

VAN HOUTUM. Vanaf morgen zullen er geen ochtendedities van de grote dagbladen meer verschijnen.

1942 ----- 15 juni maandag.

VAN HOUTUM. 's Morgens om zeven uur vertrekken de arbeiders van Brouwersmolen die aangewezen zijn voor werk in Duitsland. Voor hun vertrek worden ze toegesproken door een dominee. Zij ontvangen allen een bijbeltje. Alle joden in Apeldoorn moeten hun fiets voor 20 juni aanstaande bij de politie opgeven. Vele joden in het westen zijn op deze manier hun fiets al kwijtgeraakt. Er zijn tamelijk veel sinaasappelen. Alleen kleine kinderen komen hiervoor in aanmerking. De vrucht kost echter 0,25 gulden per stuk. Daardoor kunnen de groentehandelaren ze niet altijd aan gezinnen met kleine kinderen verkopen. Zodoende komen zij in de zwarte handel terecht. Dat is nationaal-socialisme in de praktijk.

1942 ----- 17 juni woensdag.

VAN HOUTUM. De arbeiders van Brouwersmolen zijn de Duitse grens nog steeds niet gepasseerd. Hun trein kan niet verder dan Oldenzaal. Het Duitse spoorwegnet is door bommen ontwricht. Het toppunt is dat de Duitsers hen bijna geen voedsel geven. Hun familieleden moeten hen nog onderhouden.

1942 ----- 18 juni donderdag.

VAN HOUTUM. Het aardappelrantsoen wordt teruggebracht naar één kilo per week. Wij krijgen er een extra rantsoen gort van 250 gram voor in de plaats. Dit vervalt natuurlijk later ook weer. Een gelukkige tijding is dat een Apeldoornse dominee uit Duitse gevangenschap is ontslagen. Evenals de andere gevangenen is hem niets bekend waarvoor hij heeft gezeten. Er gaan geruchten dat er opnieuw enige dokters in Apeldoorn zijn gearresteerd. De Gestapo doet huiszoeking bij drie burgers die onlangs zijn vrijgelaten. De vrienden van hen waren van plan drie herinneringsborden te laten maken die betrekking zouden hebben op hun gevangenschap. Het is verraden. Het is jammer dat zij zich nu eenmaal extra moeten melden. Tegenover dit misselijke verraad staat echter weer goed nieuws. Een malende NSB-fotograaf van de NAC is gevangen genomen. Hij heeft de politie in het algemeen beledigd. Hij heeft veel op zijn kerfstok en is bovendien een groot smokkelaar voor de NSB-kliek. Deze ploert zal echter wel weer vrijgelaten worden.

1942 ----- 21 juni zondag.

VAN HOUTUM. Alle kleding van dokter Duuring, die in Scheveningen gevangen zit, worden naar zijn huis in Ugchelen teruggestuurd. Hetzelfde gebeurde verleden jaar bij een Apeldoornse slager. Hij werd toen tot twee jaar veroordeeld. Er bestaat dus nog hoop dat onzer dokter nog in leven is.

1942 ----- 22 juni maandag.

VAN HOUTUM. Voor woensdag aanstaande moeten alle joden (behalve in Amsterdam) hun fiets met alle reserve-onderdelen inleveren. De NSB-burgemeester houdt op de groenteveiling een rede. Daarin eist hij de voortdurende aanvoer van groente door de tuinders. Met andere woorden alle groente moet naar Duitsland. Het is nu al zover dat de tuinders de groente onderweg al verkopen. Men fietst de tuinders tegemoet om toch maar iets te kunnen krijgen want op de markt en in de winkels is niets meer te koop.

1942 ----- 26 juni vrijdag.

VAN HOUTUM. Het aardappelrantsoen wordt tot 1 1/2 kilo per week verhoogd. Deze maatregel is onbegrijpelijk omdat bij de boeren geen aardappels meer voorradig zijn.

1942 ----- 27 juni zaterdag.

VAN HOUTUM. Op het vervoer van groente staat een zware straf. Niet alleen de groente maar ook het vervoermiddel (bijvoorbeeld een fiets) zal in beslag worden genomen.

1942 ----- 28 juni zondag.

VAN HOUTUM. De Zutphense rechtbank spreekt de arbeider vrij die in oktober 1941 bij Brouwersmolen een koe heeft gestolen. Hij is namelijk na de diefstal toegetreden tot de NSB.

1942 ----- 29 juni maandag.

VAN HOUTUM. De Overheid verscherpt de rantsoenering van brandstoffen voor de komende winter. Houders van centrale verwarming worden voornamelijk de dupe.

1942 ----- 30 juni dinsdag.

VAN HOUTUM. 's Nachts vallen bij het Aardhuis (Kroondomein) enkele bommen die een bosbrand veroorzaken. Seyss-Inquart maakt een nieuwe bepaling tegen de joden bekend. Zij mogen zich niet meer tussen 20 en 6 uur op straat begeven. De joden mogen slechts tussen 15 en 17 uur winkels betreden. Op die tijd is bijvoorbeeld de groente uitverkocht. Ook mogen zij geen goederen thuis laten bezorgen. Het benutten van kappers en het reizen is verboden evenals het gebruik van de openbare telefooncellen. Voor Amsterdam zijn enige uitzonderingen gemaakt.

BRANDWEER. Om 1.50 uur 's nachts vielen de eerste fosforrubber-bommen met een grote partij brandstaven en drie brisantbommen van zwaar kaliber in de bossen en op de heide bij Uddel. Er ontstond een 40-tal brandhaarden. Gelukkig dat er nog al dauw hing zo dat er maar een 20.000 m2 heide mee verloren ging. Er waren 26 fosforrubber-bommen neergekomen met een gewicht van 14 kilo per stuk. Een agent van politie wilde van ons niet aannemen dat het zulk een gevaarlijk goedje was. Hij wilde het eens van dichtbij bekijken. Hij kwam met een paar verbrande schoenzolen in huis.

1942 ----- 2 juli donderdag.

VAN HOUTUM. Er gaan geruchten dat er drie Canadezen op vliegveld Deelen zijn gevangen genomen. Er is wel iets gebeurd want de politie controleert in de omliggende gemeenten alle voorbijgangers naar persoonsbewijzen.

1942 ----- 3 juli vrijdag.

VAN HOUTUM. 's Nachts om 2.45 uur woedt boven zuid Apeldoorn een luchtgevecht. Het geratel van de mitrailleurs en snelvuurkanonnen is duidelijk te horen. Volgens geruchten zouden er op vele plaatsen duiven in kooitjes zijn neer gelaten. Deze dieren beschikken over voldoende voer en hebben een kokertje aan een poot. In het kokertje zou een papier met allerlei vragen zijn opgerold. De vinder moet deze vragen beantwoorden. Het papier weer in de koker doen en de duif daarna loslaten. Alles is zeer geheimzinnig. Men spreekt over parachutisten, duiven en gearresteerde Canadezen op vliegveld Deelen. De pers herinnert er aan dat het joden verboden is niet-joden te bezoeken. Het aardappelrantsoen wordt tot 2 1/2 kilo verhoogd. 's Avonds rijden er weer enige politieagenten en rechercheurs voorbij. Zij moeten de bossen bewaken.

1942 ----- 4 juli zaterdag.

VAN HOUTUM. De vele geruchten die over de gevangenneming van enige Canadezen op Deelen zijn verspreid worden ineens duidelijk. Wij horen nu dat zij afkomstig zijn van een neergeschoten vliegtuig bij Raalte. Twee vliegers liepen donderdag op de afgebroken weg naar het vliegveld. Zij hielden een persoon (Rijksduitser) aan en vroegen hem om een sigaret. De Engelse taal wekte argwaan, waardoor de mof twee bijzijnde schildwachten waarschuwde. Zij werden dan ook gevangen genomen. Alle geruchten over parachutisten waren dus onjuist.

1942 ----- 5 juli zondag.

VAN HOUTUM. Het Duitse Gerechtshof veroordeelt dr. Duuring met drie anderen Apeldoorners ter dood. Zijn vrouw tracht gratie te vragen maar dit wordt afgewezen. De reden tot de arrestatie is zeer sluw opgezet. Op een zekere dag kwam één van de Apeldoorners in contact met een zekere de Graaf. Deze kon zogenaamd een zender leveren. Er was volledige overeenstemming. De Graaf vroeg tenslotte naar een onderduikadres. Dr. Duuring zorgde hiervoor en wees het adres van een rustende collega in Ugchelen aan. Niets vermoedend werd er 's avonds op dat adres zeer druk gesproken over illegaal werk en de gekochte zender. Deze zou op de Zuid Veluwe worden geplaatst. De eerste argwaan werd de volgende ochtend gewekt. De dienstbode maakte de gang schoon en verzette de tas van de Graaf. Deze man (in werkelijkheid A. van der W., een beruchte Gestapo-agent) werd hierover zeer ondeugend. Niemand vermoedde nog iets. De afspraak was dat dr. Duuring, de Graaf en een Apeldoorner deze dag (21 maart) naar het station zouden gaan. Een vriend van de Graaf zou de zender in ontvangst nemen. Dit gebeurde maar de kennis bestond uit enige SD-beambten. Daarna is onze dokter naar het kamp Amersfoort overgebracht en tenslotte naar Scheveningen. De gearresteerden werden op 26 juni door het Feldkriegsgericht Luftgau Holland in Amsterdam ter dood veroordeeld. Door deze Duitse onmenselijke en nog meer dan beestachtige rechtspraak zien wij onze dokter nooit meer. Deze nieuwe misdaad zal nooit genoeg gewroken kunnen worden.

1942 ----- 6 juli maandag.

VAN HOUTUM. Volgens geruchten zouden de moffen in Apeldoorn alle damesfietsen vorderen. Het gerucht wordt bovendien nog overdreven. Alleen het hoofd van het gezin zou zijn of haar fiets nog mogen houden. Door het verspreiden van deze geruchten maakt men slapende honden wakker.

1942 ----- 7 juli dinsdag.

VAN HOUTUM. De rantsoenen voor gas en elektra zullen aanzienlijk worden verminderd. Met alle extra werkzaamheden (ook lessen) zal geen rekening worden gehouden.

1942 ----- 9 juli donderdag.

VAN HOUTUM. 's Middags moeten wij een groot aantal nieuwe bonkaarten halen waaronder tabakskaarten. Voor het krijgen van een nieuwe rokerkaart is een bon van de oude nodig. Dit is nadelig voor hen die hun kaart verkocht hebben aan een onbekende. Het is een maatregel van de Overheid om de handel in distributiebescheiden te voorkomen. Er gaan geruchten dat er geen voorraad van tabak is. De fabrieken zouden alle toewijzingen van de grossiers weer terugzenden. Er staat vertraging in de uitreiking van de broodkaarten. Een uur voor het einde zijn er geen broodkaarten meer om te distribueren. Het duurt enige tijd voor deze uit Apeldoorn zijn gebracht. De mensen die bij deze uitreiking toch al mopperen vinden nu geen woorden genoeg om te schelden op de Overheid.

1942 ----- 10 juli vrijdag.

BURGEMEESTER Mr. C. DEN BESTEN. Overzicht over de periode van 10 juli 1941 tot 10 juli 1942).
Toen ik 10 juli 1941 mijn ambt aanvaarde trof ik 2 wethouders aan die in functie waren. Eén was ernstig ziek terwijl de vierde in een concentratiekamp was opgesloten. Ik vroeg onmiddellijk vergunning aan om de in plaats van de gevangen genomen wethouder tijdelijk een ander te mogen benoemen. Na bekomen verlof benoemde ik de Kringleider van de NSB. De gevraagde vergunning om een wethouder die ontslag vroeg te mogen ontslaan werd mij tot op heden nog niet verleend. Dit ondanks bezoeken bij de Secretaris-Generaal van Binnenlandse Zaken, de Commissaris der Provincie en de Beauftragte die door mij herhaaldelijk werden afgelegd.
Eén van de zittende wethouders, oud-lid der SDAP, sloot zich na enige besprekingen met mij bij de NSB aan. Heden voerde ik besprekingen met de Beauftragte om mij te machtigen 3 van de 4 wethouders (allen anti) te ontslaan en in hun plaats 3 NSB-ers te benoemen. Kort na mijn ambtsaanvaarding werd een kameraad tot Commissaris van Politie benoemd. In 13 vacatures gelukte het mij 7 NSB-ers benoemd te krijgen.
Het grootste deel van de Bestuursleden Maatschappelijk Hulpbetoon bedankte of werd door mij niet herbenoemd. Hun plaatsen werden zoveel mogelijk ingenomen door leden van de Beweging of met ons sympathiserenden. De Beweging beschikt nu over de meerderheid van de plaatsen. Eén van de ambtenaren bij Maatschappelijk Hulpbetoon werkzaam kreeg een beduidende salarisverhoging die hem tot dusver altijd was geweigerd. In een vacante plaats werd enige dagen geleden een Lid der Beweging benoemd.
Bij het Lager Onderwijs kwamen 3 vacatures voor. Benoemd werden 2 leden van de Beweging en een sympathiserende. Bij het Middelbaar Onderwijs kwam vrij de betrekking van Directeur van de Hogere Burger School. Leden van de Beweging hadden niet gesolliciteerd. Benoemd werd een lid van het Opvoedersgilde die mij door de Inspecteur in Bijzondere dienst werd aanbevolen. Bij het Gymnasiaal Onderwijs vaceerde de betrekking van Rector. De voordracht van curatoren werd door mij genegeerd en met behulp van genoemde Inspecteur werd een lid van de Beweging benoemd. Curatoren op één na zagen daarin aanleiding om hun ontslag te nemen. Ik benoemde in overleg met de Kringleider 2 NSB-ers en 2 niet-leden die met ons sympathiseren.
In het algemeen werden lonen en salarissen van de lagere ambtenaren en werklieden verhoogd. Salarisverhoging voor het lagere politiepersoneel door mij voorgesteld werd door de Secretaris-Generaal geweigerd.
De steunnormen van Maatschappelijk Hulpbetoon werden tweemaal door mij verhoogd in verband met de steeds stijgende kosten van levensonderhoud.
In het bestuur van de Vereniging het Ziekenhuis zitten twee leden door de Gemeente aangewezen. Eén van deze was de gevangen genomen wethouder. Deze werd vervangen door een lid van de Beweging. In een onlangs ontstane vacature werd ook de tweede plaats door een Lid van de Beweging ingenomen.
Voorts werden door mij gesteund uit een mij door een lid van de Beweging geschonken bedrag groot 10.000 gulden allerlei verenigingen die op sociaal terrein werkzaam zijn. Vele particulieren werden geholpen en het Kringhuis en andere fondsen van de Beweging gesteund.
Een partij flessen geweckt vlees, circa 450 stuks, werd door de Marechaussee in beslag genomen. Dit werd mij door de Brigadecommandant (lid van de NSB) ter beschikking gesteld. Deze worden morgen door de NSVO onder behoeftige ingezetenen verdeeld.
[getekend] C. den Besten.

1942 ----- 11 juli zaterdag.

VAN HOUTUM. De Overheid kan het grote aantal mensen dat groente bij de kweker koopt niet tegenhouden. Daarom wordt het verbod tot directe verkoop enigszins verzacht. Men kan nu 2 1/2 kilo per dag van de teler kopen zonder vervolgd te worden. In Nederland worden vele joden gevangen genomen. Volgens onbevestigde berichten zullen zij in de nacht van maandag op dinsdag naar Duitsland worden vervoerd.

1942 ----- 13 juli maandag.

VAN HOUTUM. Op politiek gebied staat Duitsland zwak. Dat wil zeggen de orde in de bezette gebieden. Dat tonen de strenge straffen en het arresteren van onschuldige burgers. Zo worden er weer vele Nederlanders gevangengenomen. Waaronder ook negen (intellectuelen) uit Apeldoorn. De SD geeft hen een kwartier de tijd om hun koffertje te pakken. Daarna moeten zij plaatsnemen in een overvalwagen. Terwijl de SD op een nieuw slachtoffer wacht geven vele burgers de gevangenen in de overvalwagen een hand. Velen uit de menigte huilen. Bij iedere Nederlander ligt nu het woord ´tuig´ voor op de lippen. De pers maakt de arrestatie bekend. Alle gevangenen zijn gijzelaars en staan met hun leven borg voor nieuwe sabotagedaden. Niet alleen deze maatregel maar ook de nieuwe verordening over sabotage en het vervoer van Duits oorlogsmateriaal naar het Westen bewijst dat de moffen bang zijn voor een invasie en een algemene opstand. Dit zijn voorzorgsmaatregelen. De verordening bepaalt dat een ieder die sabotage pleegt, ja zelf een ieder die weet dat iemand saboteert, met de dood (zelden een vrijheidsstraf) zal worden gestraft. Een dergelijke verordening wordt in België afgekondigd. 's Avonds worden drie van de Apeldoornse gijzelaars in vrijheid gesteld. Zij schijnen aan een keuring te worden onderworpen. Radio Oranje spreekt om 8.45 uur ook al over deze arrestaties. Daarna hoort men het over alle BBC-uitzendingen. Het Duitse volk zal eens verantwoording voor deze misdaad moeten afleggen.

1942 ----- 15 juli woensdag.

VAN HOUTUM. De ´Nederlandse´ Volksdienst legt beslag op alle kindertehuizen in ons land. Dat gebeurt niet voor Nederlandse maar voor Duitse kinderen. Alle joden in Apeldoorn moeten hun telefoontoestellen inleveren. Een Ariër moet hetzelfde doen als hij met een jood telefoneert. Hoe kan men dat controleren? 's Avonds is in Ugchelen een oefening van de Luchtbeschermingsdienst. Na afloop toont een Apeldoornse brandmeester hoe men brandbommen moet bestrijden. Hij is in het bezit van enige brandstaven. Daarvan zijn er ruim duizend bij Loenen gevallen. Enige dagen geleden zijn bij Uddel fosforbommen gevallen. Het is een rubberbenzol oplossing. Daaraan is fosfor toegevoegd om brand te veroorzaken. Raakt deze stof onder iemands schoenen dan sticht men op ieder punt waar men loopt brand.

1942 ----- 17 juli vrijdag.

VAN HOUTUM. 's Middags belt een SD-agent bij ons aan de deur. Mijn moeder die open doet schrikt vreselijk en denkt aan gijzelaars. De Duitser vraagt naar het bij ons in de buurt zijnde Patertehuis. Dit geeft haar een opluchting. Later horen wij dat de paters waarschijnlijk uit hun gebouw moeten. Daarna willen de Duitsers er joden in onderbrengen. Hetzelfde zal met Caesarea gebeuren. De dominee in Ugchelen krijgt met zijn dochter een bekeuring. De predikant wegens bidden voor ons vorstenhuis en zijn dochter wegens het weigeren van NSB-ers in haar zangvereniging.

1942 ----- 19 juli zondag.

VAN HOUTUM. Een banketbakker uit Apeldoorn moet per dag 2000 gebakjes leveren aan de kantine van het Seminarium. Dat ligt vol SS-soldaten. De bakker krijgt er 20 pond boter per dag voor. De burgerij krijgt een lager boterrantsoen! Is dat nationaal-socialisme?

1942 ----- 20 juli maandag.

VAN HOUTUM. Vanaf hedenmorgen zes uur zijn politieagenten over het hele land bezig fietsen te vorderen. In Apeldoorn hoort men allerlei getallen over het totaal van de gevorderde fietsen. Deze variëren van 800 tot 2000. De agenten nemen zo maar een straat, nu eens in het centrum dan weer in een buitenwijk. Slechts herenfietsen komen voor een vordering in aanmerking. Op het soort banden wordt niet gelet. Fietsen met massieve banden of banden uit vastgenaaide linnen lappen komen veel voor op de verzamelplaatsen Sociëteit en een hotel bij de Grote Kerk. Enkele fietsenstallingen sluiten hun zaak maar omdat het risico te groot wordt. Ieder verwisselt zo veel mogelijk fietsonderdelen tegen oude.

1942 ----- 21 juli dinsdag.

VAN HOUTUM. Onze fabriek in Apeldoorn is geheel gevorderd. Geen instrument of waardevol metaal mag worden verstopt. De directeur van het Rijksbureau zegt over de inbeslagname ´alles tot de schrijfmachines toe´. Wij mogen tot 1 oktober doorwerken en moeten dan alle grondstoffen hebben verwerk. De toekomst is somber. De fabriek moet of voor de Duitsers werken of worden gesloopt. Het laatste is zeer aannemelijk. Eén fabriek in Apeldoorn ligt al stil.

1942 ----- 24 juli vrijdag.

VAN HOUTUM. Wij horen de hele nacht het gedreun van het nieuwe luchtdoelgeschut bij Deelen. Om 3.30 uur volgt een gierend geluid. Iedereen wordt wakker. Het is een brandend vliegtuig dat boven de Harskamp is aangeschoten en met een grote cirkel over Wiesel, Apeldoorn en Ugchelen scheert. Enige honderden meters van ons huis stort het neer. Wij zien het op de grond branden en onderscheiden de silhouetten van de huizen aan de Keienberg. Al spoedig ontploffen een groot aantal patronen en granaten. Mijn vader en broer gaan als brandweerlieden direct naar het toestel. Uit weggeslingerde onderdelen maken wij op dat het een Duits vliegtuig is. Hierdoor heeft ieder groot plezier. Een Engelse bommenwerper cirkelt intussen nog rond om zijn vijand te zien branden. De Ugchelse agent sluit alles aan de kant van Apeldoorn af. Daarna zetten enige collega's uit Apeldoorn ook de wegen aan de zuidzijde af. De tweemotorige jager vloog eerst tegen de palen van het kerkhof en verminkte deze over een breedte van tien meter. Het toestel veroorzaakte een geul van ruim tien meter lengte, twee meter breedte en één meter diep. Door de snelheid vloog het nog door. Raakte een huis waarin één motor bleef hangen en stortte daarna op een heideveld neer. De bewoners van het huis zijn er wonder boven wonder goed afgekomen. Slechts één meisje heeft een snijwond boven het oog. Een jongen heeft een schram over zijn arm en weet de ontstane brand snel te blussen. Olie loopt langs de wand van de kamer. De tweede motor (16 cilinder) ligt 30 meter verder. Mijn vader ziet in het donker een parachute liggen. Door de touwen te volgen vindt hij een zwaar verminkt lijk van een vlieger. De drie aanwezige brandweerlieden zijn het eerst niet eens over de plaats van het hoofd. Het lijk schroeit nog men blust het met water. De piloot mist een been en een hand. Beide delen worden later op het kerkhof teruggevonden. Het ligt overal bezaaid met kogels en 20 mm granaten. Men gooit er zoveel mogelijk in de struiken om ze later te kunnen ophalen. De Duitsers vinden ze later echter toch. De Duitse politie maakt uit een stuk van de motor, een schoen, en een band op dat het Engelsen zijn. Het is weer het kleinzielige van de moffen dat zij eigen verliezen niet willen toegeven. De schoen is inderdaad Engels, maar de band is Duits. Voor het vernielde huis ligt een stuk van de vleugel met het Duitse oorlogskruis. Toch zegt iedere Duitser eerst nog ´Es sind Engländer´. Later geven zij toe dat het Kameraden zijn. De piloot krijgt de schuld dat hij te laag heeft gevlogen. Daardoor raakte hij de afrastering van het kerkhof. Om zeven uur komen er Duitse officieren bij. Zij zetten alles af en de wacht moet streng controleren. De eigenlijke piloot is halverwege Beekbergen in het bos gevonden. Ook deze is dood en zwaar verminkt. Zijn parachute is wel open maar dit baatte niet. Bosarbeiders vonden eerst zijn laars en later zijn lijk. De Duitsers ´gooien´ het eerst bij het andere lijk en bedekken het zolang met een parachute. Zij worden 's middags om 3 uur opgehaald. De chauffeur van de lijkwagen krijgt opdracht om twee Engelsen(!) naar Enschede te vervoeren. Het neergestorte vliegtuig is een Messerschmidt 110 en heeft driebladige propellers. Iedereen wil de resten van deze jager zien en is verheugd over de afloop van dit luchtgevecht. Een boer uit de omgeving neemt 's morgens de kans waar en slacht clandestien een koe. Weer anderen gaan op diefstal uit. Zo worden onder anderen bij mij alle konijnen op één na gestolen.

BRANDWEER. Om 3.55 uur kwam een Duitse tweemotorige nachtjager naar beneden die door een Engelse bommenwerper was afgeschoten. Deze kwam terecht voor het perceel Casimirlaan 15-17 in Ugchelen. Een motor kwam boven in de kap van perceel 17 terecht. Gelukkig bleef hij hangen. In het kamertje daar onder lagen 4 jongens te slapen. Een van de jongens sprong uit het raam van de verdieping op de grond en werd aan de hand gewond. De overigen kwamen met de schrik vrij. De olie uit de motor liep met dikke stralen langs de muren naar beneden. Het plafond van het kamertje was diep doorgezakt onder de zware last van de motor. Door het dak van perceel nr.15 was de schoorsteen naar beneden gekomen en kwam terecht op een bed. In dat bed sliep een meisje dat zwaar aan het hoofd en de borst gewond naar het ziekenhuis moest worden gebracht. De beide Duitse piloten kwamen om het leven. De ene verbrandde en de andere viel te pletter. Ondanks de grote Duitse kentekenen op de vleugels vertelden de moffen ons dat het een ´Engländer´ was. Deze was door een Duitse nachtjager neergeschoten.

1942 ----- 25 juli zaterdag.

VAN HOUTUM. Het neergestorte vliegtuig wordt opgeruimd. De motor wordt met een dieplader uit het huis gehaald. De wacht is er nog maar deze is niet meer zo streng.

1942 ----- 27 juli maandag.

VAN HOUTUM. Eén van de arbeiders van Brouwersmolen komt uit Duitsland terug. Hij werd wegens (opzettelijk) bedwateren naar een ziekenhuis overgebracht en daar door de verpleegsters hard geranseld. De dokters keurden hem tenslotte af. Nu werkt hij weer op de fabriek. Hij is zo gezond als een vis.

1942 ----- 28 juli dinsdag.

VAN HOUTUM. Vanaf 30 juli aanstaande zullen alle houders van rijwielen hun fietsen moeten inleveren aan een school in Apeldoorn West. Zij die kunnen bewijzen dat ze een fiets nodig hebben kunnen een bewijs van vrijstelling ontvangen. Voor verraad van een pensiongast (hij wilde geen suikerbon geven) moet een controleur van de CCD bij een hotelhouder in Ugchelen huiszoeking doen. Deze vindt duizend eieren, 20 pond boter en tien pond vlees. Alles clandestien verkregen. De hotelhouder slaat door en verraadt enige verkopers van deze levensmiddelen. Hierbij zijn enige arbeiders van onze fabriek in Apeldoorn betrokken. De eigenaar moet zijn hotel aan het einde van deze week sluiten

1942 ----- 1 augustus zaterdag.

VAN HOUTUM. 's Morgens probeer ik aan de school in Apeldoorn een bewijs van vrijstelling voor mijn fiets te krijgen. Om 8.30 uur worden de burgers geholpen. Deze staan in vijf dubbele rijen van 20 meter lengte. Na drie kwartier kom ik aan de beurt. De vergunning wordt geweigerd. Aan de ene kant vind ik het jammer. Daar staat tegenover dat er geen kenmerken van mijn fiets (zelfs niet mijn naam) zijn opgeschreven. Daardoor is de fiets niet geregistreerd. De NSB-er, want alle ambtenaren dragen het driehoekspeldje, merkt op dat hij bij langer gezanik mij naar de inspecteur zal sturen. Deze zal de fiets dan wel in beslag nemen. Dit laat ik me geen twee keer zeggen. Ik verdwijn zo gauw mogelijk met het persoonsbewijs nog in mijn hand. Hoeveel verklaringen over het dringend gebruik van de fiets de burgers ook hebben zij helpen niets. De burgemeester begaat een grote fout door de fietsen door NSB-ers te laten keuren. Een tweede fout is (naar zijn standpunt) dat de fietsen waarop men geen vergunning krijgt niet worden geregistreerd. Als gewone ambtenaren of moffen de keuring zouden uitvoeren zou er niet zo´n grote haat tegen de NSB-ers ontstaan. De haat tegen de NSB wordt steeds groter. Zij wringen zich nu in allerlei bochten om toch maar de hielen van hun ´beschermers´ te kunnen likken.

1942 ----- 3 augustus maandag.

VAN HOUTUM. De overheid maakt bekend dat iedereen van wie het rijwiel is gevorderd en geen ander heeft teruggekregen een schadeloosstelling krijgt van 50 gulden. Houders van vetkaarten krijgen gratis een andere fiets. Wat heeft men aan 50 gulden? Een buitenband kost alleen al 70 gulden.

1942 ----- 4 augustus dinsdag.

VAN HOUTUM. Volgens geruchten zou een Brits vliegtuig een aanval op een goederentrein bij Stroe hebben gedaan. De stoker en de machinist zouden tijd hebben gekregen om zich in het nabijgelegen bos te verschuilen. De trein zou vele voltreffers hebben gekregen. De Duitsers sluiten wegens schietoefeningen (niet in de krant aangekondigd) de weg naar Hoenderloo af. De moffen verliezen hun streken echter niet. De schildwachten staan nog voorbij de Ugchelse Berg. Onwetenden moeten dus eerst de berg oplopen (van fietsen is meestal geen sprake) en worden daarna teruggejaagd. Waarom plaatsen de Duitsers niet bij de Viersprong een groot bord met doorgaand verkeer dat in de richting Beekbergen wijst? Volgende week komt er kermis in Apeldoorn. De meeste exploitanten zijn NSB-ers. De kermis zal het hele marktplein beslaan. Daardoor zijn de veemarkt en het parkeerterrein tijdelijk verplaatst. Kermis is volgens G. een volkse gelegenheid.

1942 ----- 5 augustus woensdag.

VAN HOUTUM. Britse vliegtuigen doen 's nachts een aanval op Deelen. Zwaar afweergeschut probeert dit te beletten. Eén granaat valt in Ugchelen en ontploft bij aanraking van de grond. Het fluiten is duidelijk te horen. 's Nachts passeren veel treinen Apeldoorn. Er komt gemiddeld om de tien minuten een trein voorbij.

1942 ----- 6 augustus donderdag.

BLOEM. Aanslag op een Duitse munitietrein in Rotterdam. Men zegt dat er veel soldaten mee verongelukt zijn. Hiervoor zijn 5 gijzelaars doodgeschoten.

1942 ----- 8 augustus zaterdag.

VAN HOUTUM. ´s Middags hoort de Ugchelse bevolking dat dokter Duuring met drie anderen Apeldoorners op 31 juli in Amersfoort zijn gefusilleerd(!) Maandag (dus na zijn dood) ontving zijn vrouw een laatste brief van hem onder het opschrift ´Zijn laatste wilsbeschikking´. Deze brief was al op 19 juli geschreven. Woensdag kwam de advocaat bij haar op bezoek. Gisteren ontving mevrouw Duuring de boodschap dat zij de kleren van haar man aan het Huis van Bewaring in Amsterdam kon komen afhalen (nog steeds niets vermoedende). Tegelijkertijd ontvingen zijn ouders bericht dat hun zoon op 31 juli is doodgeschoten. Zijn vrouw kreeg dit bericht niet(!). Dr. Duuring de man die buiten de Duitsers geen vijanden had, de man die dag en nacht voor zijn patiënten klaar stond en geen onderscheid maakte tussen rijk en arm is op zo'n gewelddadige manier van ons heengegaan. De reactie van de Ugchelse bevolking die door deze tijding als het ware kapot is, zal niet uitblijven. Het is jammer dat zoiets niet voldoende, ja eigenlijk in het geheel niet te verwerken is. Het is haast onbegrijpelijk dat wij onze dokter niet weer terug zullen zien. Velen komen in hun gesprekken steeds weer terug op onze zo goede huisarts.

1942 ----- 10 augustus maandag.

VAN HOUTUM. De politie in Apeldoorn neemt bij alle fietsenmakers de in voorraad zijnde herenfietsen (zonder banden) in beslag. Er zouden ook weer fietsenvorderingen op straat plaats vinden.

1942 ----- 11 augustus dinsdag.

VAN HOUTUM. 's Morgens is er in Beekbergen gelegenheid een bewijs van vrijstelling voor de fiets te krijgen. Nu probeer ik het daar eens. Het duurt wel lang maar ik word optimistisch omdat iedere aanwezige een bewijs krijgt. Na 1 1/2 uur wachten ben ik aan de beurt. Alles gaat op volgnummers. Het NSB-boertje dat me helpt is stom-vriendelijk. Degene die mijn verklaring lezen schrijven al spoedig een bewijs zonder dat er iets gevraagd wordt. De NSB-ers in Apeldoorn zijn om zo te zeggen intellectuelen vergeleken met Beekbergen. Met al die gekheid krijg ik toch maar een bewijs. Jongens die op de HBS gaan hoeven alleen maar een verklaring van hun vader te hebben en krijgen dan ook vrijstelling. Zo gemakkelijk ging het in Apeldoorn niet. In een beschouwing over roken deelt de pers mee dat binnenkort de verkoop van shag en goedkope sigaretten zal ophouden.

1942 ----- 12 augustus woensdag.

VAN HOUTUM. De militaire bevelhebber in Nederland Christiansen maakt bekend dat er in de afgelopen nacht een aanval op een zendstation heeft plaatsgevonden. Er zouden vele daders zijn gearresteerd. Als blijkt dat de bevolking deze saboteurs, die van buitenlandse munitie voorzien waren, hulp verleent zullen er gijzelaars voor deze daad boeten. Volgens geruchten zou zendstation Kootwijk zijn bedoeld. Op last van de commissaris van politie nemen enige Apeldoorners onder leiding van de duivel B. bij 80 burgers de radio in beslag. Alle betrokkenen stonden bij B. op de zwarte lijst (gewoonlijk om kleinigheden). In enkele avondbladen staan doodsadvertenties van de gefusilleerde Apeldoorners. Daaronder die van dr. Duuring.

1942 ----- 13 augustus donderdag.

VAN HOUTUM. De politie neemt bij een dame uit Apeldoorn dat altijd zeer veel geld gaf aan armen, stichtingen enzovoort ruim 400 flessen geweckt vlees (dit is 700 liter), 26 flessen bouillon en zeven stukken spek (ieder 1 1/2 kilo) in beslag. De politie stelt het ter beschikking aan de burgemeester. Deze draagt het op zijn beurt weer over aan de NSVO (een NSB organisatie). De krant moet laten uitkomen dat behoeftige plaatsgenoten het vlees gratis ontvangen. Per slot van rekening krijgen alleen NSB-ers iets. Een joodse inwoner uit Ugchelen kreeg gisterenavond Duitsers en de ploert B. op bezoek. Zij sloten de Portugese jood tijdelijk in de auto op en hielden een plundertocht door zijn huis terwijl zij ieder een revolver in de hand hielden. Zij vertrokken met een grote buit waaronder de radio en een schrijfmachine. Hij zelf werd weer vrijgelaten. De moffen en B. moesten echter vanavond op last van de burgemeester alle gestolen goederen weer terugbrengen. Dit gebeurt ook. Zij bellen weer aan maar schrikken terwijl de bewoner opendoet. Hij wordt doosbleek en het blijkt dat hij vergif heeft ingenomen. B. belt direct het ziekenhuis op. De bewoner wordt naar het ziekenhuis gebracht. Er is verder praktisch niets bekend over dit mysterieuze voorval.

1942 ----- 14 augustus vrijdag.

VAN HOUTUM. Onze fabriek moet een hoeveelheid aardappels leveren. 's Middags wordt ruim vier ton naar de groothandelaar gebracht. Deze keurt ze echter wegens een algemeen heersende ziekte af. Zij gaan onverrichterzake weer naar Ugchelen. Wij kunnen ze goed gebruiken voor veevoer. Hier is ook een vergunning voor nodig. Voor wij deze in bezit hebben (duurt minstens 14 dagen) zijn de aardappels toch al verrot. Naar aanleiding van deze regels wordt er dus van alle kanten gesaboteerd.

1942 ----- 15 augustus zaterdag.

VAN HOUTUM. Met het oog op de beperkte gas- en elektralevering, kan men in de hotels alleen nog maar 's morgens warm water krijgen.

1942 ----- 16 augustus zondag.

VAN HOUTUM. Alle fabrieken in Eerbeek moesten in de afgelopen week een groot aantal arbeiders voor Duitsland leveren. Enige dagen geleden hielden de Duitsers een oefening met parachutisten bij zendstation Radio Kootwijk. Men brengt de aanslag van woensdag met deze oefening in verband. Het is zeker dat de moffen een ondergedoken Nederlandse Vrijwilliger voor het Oostelijk Front hebben gevangengenomen. Bovendien zouden nog meer onderduikers zijn gearresteerd. Hierover is geen zekerheid. De Ugchelse Portugese jood, die op 13 augustus vergif heeft ingenomen, is nu pas bij zijn bewustzijn. Volgens geruchten zou een hoge Duitse officier in Apeldoorn dood op zijn bed zijn gevonden. Zijn adjudant is sinds enige dagen spoorloos verdwenen. Alle vijvers in het bijzonder die van het Koninklijk Park werden afgedregd maar zonder resultaat

1942 ----- 17 augustus maandag.

VAN HOUTUM. Seyss-Inquart verbiedt in een verordening de verkoop van alle aardrijkskundige kaarten over Duitsland en de bezette gebieden. De kermis in Apeldoorn, die zeer weinig belangstelling trok, wordt verlengd tot 20 augustus. Als lokmiddel geeft de Nederlandse Volksdienst aan zekere personen vrijkaarten uit. Hier komen hoofdzakelijk NSB-ers voor in aanmerking. Met andere woorden de kermis verdient niets. Goede vaderlanders gaan er niet naar toe. Ugchelen heeft een nieuwe dokter. Een oud vriend van wijlen dr. Duuring. Om 20.30 uur passeren de eerste Britse vliegtuigen in de richting Duitsland. Het is dan nog licht. Onmiddellijk staken de voornaamste Duitse zendstations hun uitzendingen.

1942 ----- 18 augustus dinsdag.

VAN HOUTUM. Volgens geruchten zou de burgemeester door de commissaris van politie zijn gearresteerd. Hiervan is wel iets waar want een officieel bericht van het gemeentebestuur is ondertekend door de loco-burgemeester.

1942 ----- 19 augustus woensdag.

VAN HOUTUM. De kermis in Apeldoorn wordt opnieuw verlengd door de ´grote belangstelling´. Dat wil zeggen de draaimolen draait meestal voor één persoon.

1942 ----- 22 augustus zaterdag.

VAN HOUTUM. De politie van Apeldoorn vordert vrachtauto's. De auto van de fabriek wordt afgekeurd. De agent die vergezeld is van een Duitser treedt zeer onbeschoft op. Een groot aantal joden (80 à 140) worden uit Apeldoorn overgebracht naar kampen in Duitsland. Volgens geruchten zou de burgemeester door Seyss-Inquart zijn afgezet. De ´burgemeester´ van Putten (met een opleiding van drie maanden) zou zijn opvolger worden.

1942 ----- 23 augustus zondag.

VAN HOUTUM. De kermis is ten einde. Er was weinig belangstelling.

BLOEM. Aanslag op de trein aan de Dernhorstlaan in Twello. De rails waren 80 centimeter uitgebogen maar dit is door spoorwegarbeiders ontdekt. De trein is opgehouden, geen ongelukken.

1942 ----- 24 augustus maandag.

VAN HOUTUM. Wanneer er voor de oogst te weinig arbeidskrachten zijn zullen de scholen in klassenverband moeten helpen. Er is voor de zoveelste keer een nieuwe spoorwegregeling. Het aantal treinen wordt opnieuw verminderd.

1942 ----- 25 augustus dinsdag.

VAN HOUTUM. 's Morgens verschijnt een Engels vliegtuig boven Deelen. Het is al spoedig in gevecht met een Duitse jager. Kort daarna vuurt het luchtdoelgeschut. Het Engelse vliegtuig werpt strooibiljetten uit. Deze hangen aan ballonnetjes (pakken van duizenden). Zij vallen overal, voornamelijk in Hoenderloo, Otterlo, Harskamp, Kootwijk, Ugchelen, Beekbergen, Loenen en Eerbeek. Bij ons liggen er duizenden. Het strooibiljet bevat de toespraak van Harris tot het Duitse volk over verzwaring van de luchtaanvallen. Duitse soldaten moeten de pamfletten verzamelen. 's Avonds komen er drie voorbij. Zij dragen een jutezak vol met strooibiljetten. Waar zij deze hebben gevonden is niet bekend. Er liggen er nog massa's in onze omgeving. Een spoorwegarbeider bemerkt dat de rail op de lijn Deventer - Apeldoorn in een bocht is losgeschroefd. Door zijn optreden gebeuren er geen ongelukken. Daardoor zullen er ook geen gijzelaars voor boeten.Voor één september aanstaande moeten enige gebouwen in Apeldoorn worden ontruimd. Daaronder de Christelijke HBS. Deze school wordt waarschijnlijk weer een lazaret. Zes arbeiders van onze fabriek in Apeldoorn krijgen bericht dat zij morgen voor de keuring moeten verschijnen. Dat is natuurlijk voor tewerkstelling in Duitsland.

1942 ----- 26 augustus woensdag.

VAN HOUTUM. Er zijn nu al 13 arbeiders van de fabriek Brouwersmolen aangeschreven. Zij werden allemaal goedgekeurd. Ja zelfs één met drie breuken en een misvormde arm.

1942 ----- 27 augustus donderdag.

VAN HOUTUM. De arbeiders van Brouwersmolen kunnen tot begin oktober in Holland blijven doorwerken. Eerst was de termijn drie september. Die is gelukkig verlengd. Zij moeten naar een papierfabriek in Zuid Beieren. Het is hoogst waarschijnlijk dat de beide papiermachines van onze fabriek in Apeldoorn na oktober zullen worden gesloopt.

1942 ----- 28 augustus vrijdag.

VAN HOUTUM. Gisterenavond om 23.05 uur passeerden de eerste Britse vliegtuigen. Het geronk ging onophoudelijk door tot 0.25 uur. Daarna vloog nog zo nu en dan een toestel over. Even voor middernacht was er een luchtgevecht boven Deelen. De lichtspoormunitie was goed te zien. Een Duitse bommenwerper mocht niet op het vliegveld landen. Daardoor bleef hij geruime tijd laag rondcirkelen. Om 0.15 uur hoorden wij twee bommen ontploffen in de richting Ede. Seyss-Inquart ontslaat burgemeester Den Besten. Bij zijn installatie wilden we niets van hem weten. Nu vinden we het eigenlijk jammer dat hij ontslagen is. Hij is volgens NSB-ideeën te goedig.

1942 ----- 29 augustus zaterdag.

VAN HOUTUM. In de afgelopen week werden veel Apeldoornse joden naar kampen in het noorden van ons land vervoerd. Zij namen allerlei medicijnen, insectenpoeder enz. mee. Ze zijn tegen besmettelijke ziekten ingeënt en trekken hun beste kleren aan.

1942 ----- 31 augustus maandag.

VAN HOUTUM. Een nieuwe verordening bepaalt dat melkbussen en lettermetaal voor 15 september aanstaande bij de diverse bureaus moeten worden ingeleverd. In heel Nederland is buitenshuis weinig te merken van de verjaardag van onze Koningin. In Apeldoorn surveilleren NSB-politieagenten. Elke vaderlander luistert vanavond naar Radio Oranje.

1942 ----- 14 september maandag.

BRANDWEER. 's Morgens vroeg om 3.30 uur stortte een tweemotorige Engelse bommenwerper brandend naar omlaag en kwam terecht aan het Kanaal onder Vaassen. Alle 6 inzittenden kwamen om het leven. Twee hooibergen gingen in vlammen op terwijl de boerderij kon worden behouden.

1942 ----- 30 september woensdag.

SPOORWEGEN. In september 1942 kregen wij opdracht een railwacht in te stellen. De General-Kommissar für das Sicherheitswesen wenste dit. Daarbij moesten er schootsvelden zijn langs de spoorweg van 8 tot 10 meter breedte. In de eerste tijd werd hiermee, zoals met alle Duitse opdrachten, hevig lijngetrokken. Intussen deden zich overal in het land gevallen voor die de Duitsers er toe dwongen in mei 1943 een burgerwacht in te stellen.

1942 ----- 2 oktober vrijdag.

BLOEM. In Welsum een boerderij afgebrand.

1942 ----- 4 oktober zondag.

VAN HOUTUM. Er wordt veel over een invasie gesproken. De mensen weten natuurlijk altijd weer data te noemen, bijvoorbeeld tussen acht en twaalf oktober. Er kon nu wel eens iets van waar zijn.

1942 ----- 5 oktober maandag.

BLOEM. In het gehele land 20.000 joden weggehaald. Quo Vadis?

1942 ----- 7 oktober woensdag.

VAN HOUTUM. Op het station van Almelo vallen enige bommen. Het treinverkeer naar het oosten van ons land is hierdoor ontwricht. Spoorwagons zouden nog alleen voor levensmiddelen beschikbaar worden gesteld. De Duitse Weermacht legt beslag op onze vrachtauto. Als er een invasie komt moeten wij de auto inleveren. Reparaties moeten wij in de aangewezen garage laten gebeuren. De Duitsers verwachten ook een invasie want zij plaatsen in alle gemeenten borden met plaatsnamen die in de verkeerde richting wijzen. Op het ene kruispunt wijzen de borden met Amersfoort, Ede en Arnhem in de richting Zwolle en op de andere plaats weer in de richting Deventer. De borden zijn lichtgeel en meestel niet van een zwarte rand voorzien. Hier is dus ook weer een systeem in.

1942 ----- 10 oktober zaterdag.

VAN HOUTUM. Vanaf aanstaande maandag worden 20 textielpunten geldig. Zij hebben weinig waarde. Op de punten is ook al bijna geen textiel meer te krijgen.

BLOEM. In Voorst bij de boerderij van Zwartjes (voormalig) een zaadberg in brand gestoken.

1942 ----- 11 oktober zondag.

VAN HOUTUM. Een groot aantal vrachtauto's van wasserijen wordt 's middags bij het Seminarium (een Duitse kazerne) gekeurd. Rijksduitsers en NSB-ers krijgen in Nederland dezelfde rantsoenen als de overige bevolking. Dit is een propaganda leugen. Want de verhouding is niet 1 : 1 maar minstens 2 : 1. De rantsoenen zullen tot de volgende oogst worden gehandhaafd. Seyss-Inquart geeft toe dat de Duitsers nu de kerkklokken in beslag nemen. Hij heeft de volgende uitvlucht. ´Sinds eeuwen verzamelen de mensen schatten en brengen deze in de kerken onder om ze in oorlogstijd voor doeleinden tot bescherming van het vaderland te gebruiken´. Dieven menen altijd hun daden te kunnen goed spreken.

1942 ----- 14 oktober woensdag.

VAN HOUTUM. 's Nachts arresteert de politie en marechaussee in Apeldoorn alle communisten. Hetzelfde vindt plaats in Deventer en Voorst. Mannen en vrouwen worden gevangengenomen terwijl de buren voor de kinderen moeten zorgen. Laat de Nederlandse Volksdienst die zich voordoet zo menslievend te zijn er maar voor zorgen. In dit verband bestaat er natuurlijk geen Volksdienst. Na de arrestatie verzegelt de politie de woningen en laat overdag huiszoekingen verrichten. In Beekbergen worden alleen al 16 personen opgepakt. Deze maatregel schijnt nog steeds in verband te staan met de spoorwegaanslag bij Twello.

1942 ----- 15 oktober donderdag.

VAN HOUTUM. 's Avonds om elf uur woedt er een brand in de richting Teuge. Weer wordt er een nieuwe boerderij aan de reeks toegevoegd die door sabotage afbranden.

BLOEM. Fabriek van Holterman-ten Hove afgebrand. Hedenavond 10 uur een felle brand richting Teuge (Velthuis, in de Vecht).

1942 ----- 16 oktober vrijdag.

VAN HOUTUM. Alle aanwezigen die bij het appèl van het NAF in Tivoli hun persoonsbewijs moesten missen, moeten in Arnhem op het matje verschijnen. Als zij hun passieve houding volharden zullen zij naar Rusland worden gedeporteerd. Volgens onbevestigde berichten moeten ook enige Apeldoornse politieagenten in Arnhem verschijnen. De SD zou op het bureau een kist met vreemde munitie hebben gevonden.

BLOEM. De communisten zijn overal opgepakt. Quo Vadis? Vandaag zijn 15 gijzelaars gefusilleerd voor sabotage in het land.

1942 ----- 17 oktober zaterdag.

BLOEM. Men spreekt van een aanslag door dynamietontploffing op een trein bij Sittard waardoor deze in het water terecht is gekomen en de machinist benevens 3 wagons met koeien om het leven kwamen.

1942 ----- 18 oktober zondag.

VAN HOUTUM. De Nederlandse Regeringspersdienst in Londen waarschuwt via Radio Oranje alle Nederlanders om 's avonds en 's nachts zo min mogelijk per trein te reizen. De RAF zal alle treinen gedurende de duisternis aanvallen. Zij beperkt zich overdag tot de goederentreinen.

1942 ----- 19 oktober maandag.

VAN HOUTUM. 's Middags komt de houtcontroleur op de fabriek om de elzen die wij van plan zijn om te zagen te bekijken. De man kan niet op een ongelukkiger tijdstip komen. Overal liggen stapels hout die echter niet voor de fabriek bestemd zijn maar die wij voor de verbruikers in stukken zagen. De controleur maakt hieruit op dat wij in onze turfgasgenerator hout stoken. Dit is verboden evenals het bezit van een cirkelzaag. Daarom krijgen wij een ernstige waarschuwing. Zonder aanvraag om de elzen te mogen hakken zou er niets gebeurd zijn. Wij zullen nu wel meer gecontroleerd worden. Kleine oorzaken hebben grote gevolgen. Op onze fabriek in Apeldoorn meldt zich iemand van het personeel als gemachtigde van het NAF aan. Het is iemand die bekend staat als een groot onverschil die in iedere zin enige vloeken moet uitspreken. Hij heeft ook last van lange vingers.

1942 ----- 20 oktober dinsdag.

VAN HOUTUM. Enkele Duitse soldaten houden oefeningen in het bos naast ons huis. Tegen de middag krijgen zij bewegingsvrijheid. Enige van hen nemen de gelegenheid waar om van onze vruchtbomen de laatste twee appels met de bajonet af te gooien. Deze moffen met hun ongure gezichten willen hetzelfde bij mijn oom proberen. Bij het zien van mijn neef lopen zij weg. Naast het oefenen in seinen krijgen zij zeker ook les in stelen.

1942 ----- 24 oktober zaterdag.

VAN HOUTUM. Alle boeren krijgen een schrijven dat zij zelf hun hooi- en strobergen moeten bewaken. Zij moeten bovendien al hun pluimvee missen als zij niet aan de verplichting tot inlevering van 15 eieren per kip hebben voldaan. Er zijn foto's van de overleden dr. Duuring in omloop. Het is een foto uit zijn militaire dienst. Daar bekleedt hij nog de rang van vaandrig. Ondanks de hoge prijs vliegen de foto's weg.

1942 ----- 25 oktober zondag.

VAN HOUTUM. Het oktobernummer van 10-10-1942 van Vrij Nederland meldt onder meer dat vanaf 1 november in Twente elf textielfabrieken en in het hele land 130 zuivelfabrieken worden stilgelegd. Eigenaars, arbeiders en machines zouden naar Duitsland moeten.

1942 ----- 26 oktober maandag.

VAN HOUTUM. In Nederland moeten alle Rijksduitsers van de lichting 1904 en 1905 worden gekeurd. Zo gaat het goed tot dat alle Duitsers zijn gesneuveld.

1942 ----- 27 oktober dinsdag.

BLOEM. Tengevolge van bovenvermelde branden wordt er nu in de gemeente Voorst gepost in 2 ploegen van 8 tot 1 uur 's nachts en van 1 tot 6 uur 's morgens. Hiervoor zijn 400 man in één nacht nodig. Dit is 3.000 per week. Men post tot 55 jaar. Boterbonen, goed voor 1 pond, worden in de zwarte handel verkocht voor f 10,50. Men zegt dat dubbele (brood)bonnen in Amsterdam worden verkocht voor f 1,75 gulden.

1942 ----- 30 oktober vrijdag.

VAN HOUTUM. Seyss-Inquart bepaalt dat mannen tussen de 16 en 50 jaar in de komende winter kunnen worden opgeroepen voor sneeuwruimen. De burgemeesters zijn bevoegd persoonlijke diensten te vragen. Het rantsoen tabak wordt voor mannen minder. De ene week is er één bon (daarvoor twee) en de andere week zijn er nog twee bonnen geldig. Het rantsoen is nu dus 60 sigaretten per 14 dagen. Er worden tientallen jongens van wasserijen enz. opgeroepen voor de keuring. Alle goedgekeurden moeten maandag aanstaande naar Duitsland vertrekken. Zij worden grotendeels opgenomen in de Organisation Todt en zullen opruimingsdiensten (in gebombardeerde steden en misschien ook aan het oostelijke front) moeten verrichten. Eén wasserij moest bijvoorbeeld zeven arbeiders missen. Onze fabriek in Apeldoorn mag onder minder gunstige voorwaarden tijdelijk doorwerken. Het voornaamste is echter dat de fabriek niet voor de duur van de oorlog wordt stil gelegd.

1942 ----- 31 oktober zaterdag.

VAN HOUTUM. 's Nachts om drie uur wordt mijn oom door de Duitse Weermacht opgebeld. De chauffeur moet zo snel mogelijk met onze vrachtauto naar de Gedenknaald gaan. Het lijkt ons op een oefening. De nachtwacht roept de chauffeur, en mijn vader helpt hem bij het starten van de wagen. Alles verloopt vlot. Intussen passeert een aantal Duitse soldaten dat zich tot zes uur in de morgen in het bos schuil had gehouden. Hierdoor denken wij echter aan een invasie. Mijn oom gaat naar huis en zet de radio aan. Er is echter geen kwestie van een landing of een ander extra bericht. Wij weten nu al zoveel dat er zich bij een invasie Duitse troepen in de bossen bevinden met het oog op parachutisten. Nadat de auto vertrokken is, belt de Weermacht mijn oom van Brouwersmolen op en zegt dat de oefening niet doorgaat(!). De chauffeur krijgt bij de Gedenknaald een pluimpje. Als het werkelijkheid is moet hij de auto naar Amersfoort brengen. In dat geval moet hij maar zien om op eigen gelegenheid terug te komen (!)

1942 ----- 3 november dinsdag.

VAN HOUTUM. 's Middags om vijf uur doen drie Britse vliegtuigen een aanval op de spoorlijn bij Stroe. De rails worden vernield en er ligt een tijdbom langs de lijn. Het treinverkeer ligt over deze route stil. De vliegtuigen komen over Apeldoorn en vliegen zo laag dat de piloten in de glazen koepels duidelijk zichtbaar zijn.

1942 ----- 4 november woensdag.

VAN HOUTUM. 's Avonds om 18.15 uur is de spoorlijn Amersfoort - Apeldoorn weer gerepareerd. De eerste trein passeert op dit tijdstip.

1942 ----- 7 november zaterdag.

VAN HOUTUM. Britse vliegtuigen zijn de hele dag in actie. 's Morgens woedt een luchtgevecht boven Harskamp. Het luchtdoelgeschut vuurt en lost twaalf salvo's tegelijk. Later horen wij alleen mitrailleurvuur. 's Middags beschiet een jager de kazernes en het Seminarium. 's Avonds kom ik laat thuis. Om de algemene oorlogstoestand weer te geven schrijft mijn vader (opdat ik het zal lezen) boven de krant ´Het gaat geweldig´. Deze woorden zeggen voldoende hoe de stemming onder het Nederlandse volk is.

BLOEM. Van de brandstichters van 15-10-42 als boven vermeld zijn er heden in Arnhem terechtgesteld: Jan Bakker, oud rond 26 jaar en Jan Eekhuis, beiden uit Terwolde. Vonnis door de kogel. Vanuit Klarenbeek zijn er reeds 12 man naar Duitsland om te werken en nu hebben er weer 17 een aanzegging gekregen. Heden gepasseerd richting Zutphen een 30-tal Ford wagens. Nieuw van de Ford fabriek.

1942 ----- 10 november dinsdag.

BLOEM. De Amerikanen zijn met de Engelsen Noord-Afrika ingetrokken.

1942 ----- 11 november woensdag.

BLOEM. Het posten is nu weer afgelopen. Eén maal van 1 tot 6 en één maal van 8 tot 1 uur gepost. De Duitsers zijn onbezette gebieden van Frankrijk ingetrokken. Ze zeggen Marseille en de kust langs de Middellandse Zee te willen beveiligen tegen een eventuele inval van Engelse en Amerikaanse troepen. In Egypte vechten Engelsen hard tegen de Duitsers en Italianen.

1942 ----- 12 november donderdag.

VAN HOUTUM. In een vonnis wijst de politierechter te Zutphen erop dat het stelen van bosbessenbladeren (voor de thee) streng gestraft zal worden.

BLOEM. Heden gepasseerd richting Zutphen een 30-tal Ford wagens, nieuw van de Fordfabriek. De Duitsers vechten nu nog steeds in de Kaukasus waar ze de stad Stalingrad, na 3 maanden nog met geheel in handen hebben. In Egypte vechten Engelsen hard tegen de Duitsers en Italianen.

1942 ----- 13 november vrijdag.

VAN HOUTUM. De Duitsers halen in Ugchelen langs verschillende bossen, weiden en tuinen de prikkeldraadafrasteringen weg.

1942 ----- 17 november dinsdag.

VAN HOUTUM. Agenten van de Sicherheits Dienst patrouilleren door Apeldoorn. Men mag op de Hoofdstraat niet stilstaan, samenscholen of met elkaar praten. Het lijkt dat ´goede´ politie heeft verklapt dat vanavond na acht uur (dan mogen de joden niet meer op straat komen) alle joden zullen worden gearresteerd. Om tien uur horen wij dan ook dat bijna alle joden, jong en oud, man en vrouw zijn opgepakt. Zij worden in optocht naar het station geleid waar een extra trein staat.

1942 ----- 19 november donderdag.

VAN HOUTUM. Er zouden dinsdagavond 67 joden zijn opgepakt. Het plan was 250 joden te ontvoeren maar het grootste gedeelte is ondergedoken. Gevallen van zelfmoord zijn niet uitgesloten.

1942 ----- 20 november vrijdag.

VAN HOUTUM. De Duitsers verwijderen weer van verschillende bossen de afrasteringen van prikkeldraad. De Duitse Weermacht vordert bijna alle vlasafval om aan de nijpende vraag naar verbandgaas te kunnen voldoen. De moffen leggen beslag op vele kloosters. Vele paters van Duitse geboorte (ook één uit Ugchelen) moeten zich in Amersfoort melden. Daar worden zij voorlopig gevangen gehouden.

BLOEM. Heden passeerden richting Zutphen weer 20 nieuwe Ford wagens van de fabriek.

1942 ----- 21 november zaterdag.

VAN HOUTUM. Volgens officieuze berichten is Mr. Dr. Pont te Hillegom tot burgemeester van Apeldoorn benoemd.

1942 ----- 22 november zondag.

BLOEM. Heden passeerden richting Zutphen weer 25 nieuwe Ford wagens van de fabriek. Van de onder 15e oktober 1942 gemelde branden moeten er nog bij vermeld: de stro-opslagplaats te Twello station, een zaadberg van Gotink te Voorst en een stro-opslagplaats in Deventer. In totaal 9 branden.

1942 ----- 23 november maandag.

VAN HOUTUM. 's Nachts om één uur komt een vliegtuig laag over. Deze werpt boven de Eendracht een groot aantal pamfletten af. Op één plaats is het wit van de 'Wervelwind'. Het is zo jammer dat er zoveel mensen in het donker over gefietst hebben zonder te weten wat het was. Bijna alle boekjes zijn nat en smerig door de modder. Al voor 7.30 uur zijn de meeste opgeraapt. Een enkele kan nog hier en daar in een dakgoot liggen. Het is de zesde uitgave, het septembernummer van de Wervelwind. Aan de voorzijde staat een gekleurde afbeelding van een Nederlandse piloot die naar enige Spitfires (gekocht met gelden van het Prins Bernhard fonds) kijkt. Op de tweede pagina is een foto van Prinses Juliana met haar beide dochtertjes afgedrukt. Het boekje bevat verschillende onderwerpen. Met veel moeite weet ik een dergelijk boekje te verkrijgen omdat ik nog geen verzameling van strooibiljetten mag hebben. Alle ondernemingen (op enige uitzonderingen na) krijgen een schrijven dat zij binnen twee dagen de namen en adressen van hun arbeiders tussen 18 en 45 jaar (dus praktisch iedereen) moeten opgeven. Een vrachtrijder uit Ugchelen staat met zijn arbeider terecht voor de economische rechter te Zutphen voor frauduleus slachten. Het vonnis luidt een half jaar. Hun advocaat tekent hoger beroep aan omdat dit nog een half jaar duurt. In die tijd kan er veel gebeuren.

BLOEM. De ´Koerier´ van maandag 23 november vermeldt de namen van 15 gefusilleerden, te weten:
Gerrit 't Einde (voormalig gemeenteraadslid) Terwolde,
Frans Teelen (schoenmaker) Twello,
Jan Rodert,
Carnelus Lugtbart Voorst,
Antoon Siedenburg (leerling Koloniale Landbouwschool) Twello,
Willem van de Weerdt Terwolde,
Klaas Bakker Terwolde,
Gerrit Nieuwenhuis Terwolde,
Willem van de Maten Voorst,
Willem Lenssen (elektricien) Voorst,
Hendrik Eekhuis Terwolde,
Gerrit van Werven Terwolde,
Jan Eekhuis Terwolde,
Frederik de Weerdt Terwolde,
Bernhard Immerzeel (Koloniale Landbouwschool) Twello.

1942 ----- 24 november dinsdag.

VAN HOUTUM. De kranten verschijnen opnieuw in een kleinere uitgave. De Telegraaf mag per week 30 pagina's bedrukken en de Nieuwe Apeldoornsche Courant slechts 16. Dit is de reden dat de NAC in kleiner formaat de helft van vroeger verschijnt.

1942 ----- 25 november woensdag.

VAN HOUTUM. Eerst nu wordt bekendgemaakt dat de Duitsers veel kerkklokken laten slopen. Dit is al wel 14 dagen aan de gang. De Arbeidsbeurs wordt pas 's avonds om elf uur gesloten door de keuring van arbeiders voor Duitsland. Er worden velen goedgekeurd. Fantastische cijfers over het vorderen van arbeiders van verschillende ondernemingen doen de ronde. Vele industrieën zullen erdoor stilgelegd worden. Het personeel van één fabriek, dat aanstaande zaterdagavond een toneeluitvoering zou geven in Ugchelens Belang, heeft deze avond afgezegd. De meeste van hen moeten maandag aanstaande naar Duitsland vertrekken.

1942 ----- 28 november zaterdag.

VAN HOUTUM. Het Arbeidsbureau moet op deze dag duizend arbeiders voor gedwongen werk in Duitsland hebben aangeschreven. Anders zal tot een nieuwe vordering worden overgegaan. Dit gebeurt. Van Brouwersmolen worden tien arbeiders aangeschreven. Van de papierfabriek Van Gelder en Zonen worden 88 arbeiders voor werk in Duitsland goedgekeurd. Slechts maat en gewicht zijn bij de keuring van belang. De arbeiders moeten voor deze twee kleinigheden lange tijd in een rij naakt op de gang staan. Andere mensen lopen er voortdurend voorbij. Een jong kereltje met het NSB-speldje op snauwt ze voortdurend af en geeft orders. Het is precies een veemarkt. Het keuren van de arbeiders gaat de hele nacht door.

1942 ----- 30 november maandag.

VAN HOUTUM. 's Avonds worden acht arbeiders van Brouwersmolen op de Arbeidsbeurs gekeurd. Zeven van hen moeten naar Duitsland. De Britse luchtmacht werpt boven Vaassen pamfletten af. Het is een bulletin (een enkel blad) van de Wervelwind over de landing in Noord Afrika en de terugtocht van Rommel in Egypte. In het NSB-kringhuis in Apeldoorn wordt (voor hun verraad) een portrettengalerij voor de zeven Apeldoorners ingericht. Zij zijn aan het Oostelijke front gevallen.

BLOEM. Heden passeerden richting Zutphen 20 nieuwe Ford wagens van de fabriek Amsterdam.

SPOORWEGEN. In november 1942 vielen tussen Stroe en Barneveld 4 bommen van 480 kilo en 10 brandbommen. Hiervan ontploften 3 bommen terwijl de 4e tot explosie gebracht moest worden. Dit kon echter wachten tot de volgende dag. Bij het exploderen werd het spoor vernield met als gevolg een vertraging van 's middags 4 tot 's morgens 12 uur. De brandbommen zijn door de Duitsers weggehaald.

1942 ----- 1 december dinsdag.

VAN HOUTUM. Seyss-Inquart benoemt tot burgemeester van Apeldoorn Legion-Obersturmführer Mr. D.F. Pont uit Hillegom. Hij heeft aan het oostelijke front gevochten. Dit zegt voldoende en dat onze gemeente het dit keer niet treft. De laatste twintig punten van de textielkaart worden ongeldig. Zaterdag aanstaande zal in Apeldoorn ook Sint Nicolaas feest worden gehouden. De Sint rijdt door de Hoofdstraat en zal in een gebouw aan kinderen cadeaus uitreiken. Het abnormale hieraan is dat het geheel door de Nationale Jeugdstorm en de Volksdienst op touw is gezet. Als de Sint door Apeldoorn rijdt zal iedereen hem wel de rug toekeren. Het is te hopen dat de moeders zo wijs zijn met hun kinderen thuis te blijven.

BLOEM. Heden passeerden richting Zutphen 20 nieuwe Ford wagens van de fabriek Amsterdam.
Toen de Duitsers het onbezette Frankrijk in trokken hebben ze de havenplaats Toulon onbezet gelaten. In de haven lag de Franse vloot van oorlogsbodems. De admiraliteit pleegde sabotage en hierop bezette de Duitse weermacht de plaats Toulon en probeerde de oorlogsvloot in handen te krijgen. De Fransen hebben toen echter de meeste schepen laten zinken. Te weten: 3 slagschepen, inhoud 75.000 ton, 7 kruisers, 25 tot 30 torpedobootjagers waaronder 6 flottielje-geleiders, 40 duikboten en het vliegdekmoederschip. Nagenoeg de gehele Franse vloot is hierbij verloren gegaan.

1942 ----- 5 december zaterdag.

VAN HOUTUM. De voorman van Brouwersmolen speelt het klaar vier van de arbeiders die voor Duitsland zijn goedgekeurd vrijstelling te geven. Het klinkt mooi maar hij handelt geheel uit eigen belang. Hij wil zijn zwager (ook een vurig NAF-lid) uit Duitsland houden. Hij moet om zijn voorstel kracht bij te zetten ook voor drie anderen vrijstelling vragen. Niet voor niets strooit hij het praatje rond dat de directie de arbeiders uitzoekt. Dit is onjuist. In plaats van deze vier krijgen vier anderen, waaronder twee neven, telefonisch bericht dat zij eerstdaags gekeurd zullen worden. Deze vier plaatsvervangers behoren tot degenen die sinds enige tijd geen tabakswaren meer van de voorman willen kopen. Dus een persoonlijke kwestie. Voor ons heeft het Sint Nicolaasfeest dus niet zoveel waarde meer. Deze voorman zal zijn straf nog wel eens krijgen! In de krant staat een doodsadvertentie van een Apeldoorner (een door Nederlands Indië gepensioneerd apotheker) die bij een ongeval in Duitsland is omgekomen. Niemand betreurt zijn dood want het is één van de grootste verraders. Enige dagen voor 10 mei 1940 verschafte hij de Duitsers al tekeningen en andere waardevolle gegevens voor de opmars.

1942 ----- 9 december woensdag.

VAN HOUTUM. Wij krijgen een officieel schrijven van het NAF [Nederlands Arbeids Front] over de aanstelling van de voorman op de fabriek. De voorman van ons bedrijf is zogenaamd oppervoorman. Wij protesteren hiertegen. Zo'n minderwaardig individu zou zich ook nog wat verbeelden! Hij wist vier getrouwde arbeiders vrij te krijgen en er vier anderen voor in de plaats te brengen. Indien het een kerel was zou hij zo moeten handelen als mijn oom. Deze weet alle negen personen vrij te krijgen. Twee van hen zijn al inmiddels vrijwillig naar Duitsland vertrokken.

1942 ----- 11 december vrijdag.

VAN HOUTUM. De arbeiders van Brouwersmolen die voor Duitsland waren goedgekeurd kunnen nu alle papieren bij de Arbeidsbeurs en het Distributiebureau ophalen omdat zij vrij zijn. De ambtenaren van het Arbeidsbureau willen hen echter nog pesten door erop te wijzen dat een nieuwe oproep kan volgen. Dan zijn vrijstellingen ongeldig. Hun namen worden op een speciale lijst ingeschreven. Dit is geen goed teken.

1942 ----- 12 december zaterdag.

VAN HOUTUM. Volgens geruchten zouden drie à vijf departementen, waaronder Financiën, Justitie en Volksvoorlichting naar Apeldoorn worden overgeplaatst. Grote gebouwen waaronder Sint Josephstichting [aan de Deventerstraat] en jodenbosch [aan de Zutphensestraat] zouden moeten worden ontruimd. Renteniers en gepensioneerden zouden moeten plaatsmaken voor de ambtenaren.

1942 ----- 15 december dinsdag.

VAN HOUTUM. De geruchten over de Departementen zijn nog niet van de baan. Men fantaseert er van alles bij en spreekt zelfs over overplaatsing van de Landsdrukkerij en de PTT. Dit is onmogelijk.

1942 ----- 17 december donderdag.

VAN HOUTUM. Kinderen van 4 tot en met 13 jaar zullen van 21 tot 31 december één kilo appels ontvangen. Volgens geruchten zouden er naar Apeldoorn vier Departementen en vier bureaus worden overgeplaatst. Daaronder de politie. Hierbij zouden 2.000 ambtenaren zijn betrokken. Er gaan allerlei geruchten over gedwongen verblijf van Nederlandse studenten in Duitsland. In Apeldoorn wordt de nieuwe burgemeester [Pont] geïnstalleerd.

1942 ----- 23 december woensdag.

VAN HOUTUM. Zoals op iedere woensdag oefenen ook nu weer Duitse soldaten in de buurt van de fabriek. Zij brengen op 100 meter afstand pantserafweergeschut in stelling en schieten ermee op de Bakenberg. Het is een oorverdovend lawaai. Volgens geruchten zou de nieuwe burgemeester in het huis van de echte burgervader gaan wonen. Zijn vrouw (hij is gijzelaar) moet dan maar zien dat ze een nieuw huis krijgt.

1942 ----- 24 december donderdag.

VAN HOUTUM. Alle arbeiders van Brouwersmolen die gedwongen zijn in Duitsland te gaan werken keren op drie na terug. Twee zijn onlangs vertrokken en de derde ligt met vlektyfus in een ziekenhuis in Leipzig. Zij krijgen pas na een half jaar verlof. Alle arbeiders hebben opgeblazen, dikke gezichten. Het lijkt weliswaar een gezond teken maar het zijn de eerste verschijnselen van ondervoeding. Op één na werken zij in een munitiefabriek te Hamburg. De andere werkt op een revolverfabriek bij Leipzig. Deze is karig in zijn mededelingen over zijn werk. Hij mag zeker niets vertellen. De anderen moeten voortdurend explosief poeder walsen tot bladen en vervolgens tot staven. Drie van hen hebben al gele ogen door het felle licht van het explosiemiddel dat onverwachts in brand vliegt. Zij dragen wel beschermkappen maar deze zijn niet voldoende. Er wordt er gemiddeld één per dag naar het ziekenhuis overgebracht. De fabriek is bijzonder goed gecamoufleerd. Het dak bestaat uit een meter dik beton. Daarboven is een gelijke laag zand. In het zand groeien gewoon bomen.

1942 ----- 26 december zaterdag (tweede kerstdag).

VAN HOUTUM. Een neef uit Apeldoorn moet 's avonds van 6 tot 9 uur bij een pakhuis op Het Loo op wacht staan. Het is een algemene straf. Men moet voor enige gebouwen met goederen van de Duitse Weermacht dag en nacht wacht houden. Zij zijn voor eventuele sabotage verantwoordelijk en worden dan voor de Duitse krijgsraad gedaagd. De bewakers kunnen zich niet verweren. Zij hebben geen wapen zelfs geen knuppel. NSB-ers en Rijksduitsers zijn natuurlijk van deze wacht vrijgesteld. Overdag is er één bewaker en tijdens de duisternis drie.

POLITIE. Telefonisch wordt kennis gegeven dat onmiddellijk moet worden aangehouden tuinman G.J. Wassink. Hij woonde aan de Noord Apeldoornse weg 4 voor een belediging van de dienstdoende hoofdagent D. in een kappersalon. Genoemde Wassink is arrestant van de Sicherheits Dienst te Arnhem. Hij wordt maandag aanstaande naar Arnhem overgebracht. Opgedragen is genoemde Wassink aan te houden en naar het bureau over te brengen.

1942 ----- 28 december maandag.

VAN HOUTUM. In een bekendmaking wijst de burgemeester er op dat een aantal Departementen naar onze gemeente zullen worden overgeplaatst. De ambtenaren zullen bij de burgerij worden ondergebracht. Hij roept de medewerking van de burgerij op om voor 31 december aanstaande een opgave van de beschikbare ruimte aan hem te verstrekken. Een groot aantal gebouwen en huizen zijn al gevorderd. Hieronder bevindt zich de Koninklijke Hogere Burger School.

1942 ----- 29 december dinsdag.

VAN HOUTUM. Van 29 december tot 3 januari 1943 worden mandarijnen en sinaasappels voor kinderen tot drie jaar beschikbaar gesteld.

1942 ----- 30 december woensdag.

VAN HOUTUM. Tot grote vreugde van heel Apeldoorn is in de krant te lezen dat D. aan het Oostelijk front is gesneuveld. Hij karakteriseerde de NSB door zijn grote onbenulligheid. De kringleider wijdt enige woorden aan hem en maakt in dit artikel reclame voor het Vrijwilligerslegioen. De Duitsers leggen in Apeldoorn beslag op een groot aantal gebouwen. Mijn oom moet een gehuurde loods waarin 150 ton goederen (onder andere 60 ton los gestort zitten) liggen opgeslagen voor 1 januari aanstaande ontruimen. Dit is onmogelijk. De Duitser zegt wel dat voor de Duitse Weermacht niets onmogelijk is. Hij geeft toch vier dagen uitstel. Op 1 januari zou alles naar Gelderland komen 'rollen'. Tot de andere gevorderde gebouwen behoren een groot bankgebouw, de Tricotfabriek [aan de Fabriekstraat] en enige scholen. De burgemeester bezichtigt met enige Duitsers een groot aantal gebouwen en huizen in Beekbergen.

1942 ----- 31 december donderdag.

VAN HOUTUM. De burgemeester maakt bekend dat vanaf maandag aanstaande ambtenaren de huizen zullen controleren voor inkwartiering. De hele Tricotfabriek moet worden ontruimd. De machines worden met weefsels en al afgebroken en naar beschikbare plaatsruimte (onder andere de fabriek van Van Gelder) vervoerd. Alles moet binnen een zekere termijn worden ontruimd. Er zou een fabriek voor vliegtuigonderdelen worden gevestigd. De Uitgebreid Lager Onderwijs school heeft na de Kerstvakantie halve dagen les omdat 's middags een andere school van de ruimte gebruik moet maken. In Beekbergen is slechts één groot huis goedgekeurd.