Gedenkstenen Joods Apeldoorn

Locaties
Gedenkstenen komen voor huizen te liggen waar de in de Tweede Wereldoorlog weggevoerde en vermoorde Joden voor het laatst (vrijwillig) hebben gewoond. De gedenkstenen worden op gemeentelijke grond geplaatst. Bij voorkeur zo dicht mogelijk bij de erfgrens, maar niet voor een oprijlaan of pad. In totaal zullen er 400 á 410 gedenkstenen worden geplaatst op ongeveer 130 á 140 adressen.

Ontwerp
Niet bekend

Initiatiefnemer
Roeland Oudejans-Albers in samenwerking met de werkgroep Gedenkstenen Joods Apeldoorn. Voor meer informatie klik hier

Plaatsing
Op 26 augustus 2018 zijn op zeven adressen de eerste 25 gedenkstenen geplaatst. Tussen 26 augustus 2019 en 26 mei 2019 zijn er tijdens tien bijeenkomsten 109 gedenkstenen geplaatst. Dit was in aanwezigheid van familie, betrokkenen, huiseigenaren en in enkele gevallen scholieren. Klik hier voor toekomstige steenleggingen.
 

Uitvoering
De gedenkstenen zijn gemaakt van zwarte natuursteen en zijn 10 bij 15 centimeter groot. De gedenkstenen komen op gelijke hoogte van het trottoir en komen voor de huizen te liggen waar de omgebrachte Joden voor het laatst (vrijwillig) hebben gewoond.
Een gedenksteen bevat telkens zes regels, met achtereenvolgens:
'hier woonde',
[voornaam],
[achternaam],
'omgebracht',
[sterfdatum] [sterfplaats]
[leeftijd in cijfers] 'jaar oud'.

Herdenkingsdatum
Sterfdata

Adoptie
De gedenkstenen worden niet geadopteerd

herdenking Prinsenpark 2017

De synagoge in 1941, beklad met nazi symbolen

Het verhaal achter het monument

In oktober 1941 werden in Apeldoorn 1549 Joden geregistreerd, waaronder een groot aantal vluchtelingen en patiënten en verplegend personeel van de beide verpleeginrichtingen. De arrestaties en deportaties begonnen al in een zeer vroeg stadium, in oktober 1941. In de loop van 1942 werden vele Joodse bewoners van Apeldoorn weggevoerd. Begin januari 1943 werden de overgeblevenen gearresteerd en overgebracht naar Het Apeldoornsche Bosch . Op 23 januari werden allen die op dat moment in de inrichting verbleven tezamen met de kinderen van Achisomog en hun verzorgers op transport gesteld. Zij zijn bijna zonder uitzondering omgebracht in Auschwitz en Sobibor.

 

Na de oorlog keerden ongeveer 150 mensen in Apeldoorn terug, hetzij uit de kampen, hetzij uit de onderduik. De synagoge aan de Paschlaan was in augustus 1941 in brand gestoken en zwaar beschadigd. De synagogediensten werden aanvankelijk thuis hervat, net als de Joodse lessen aan kinderen. In het Apeldoornsche Bosch werd in september 1947 een opvangcentrum opgezet voor enkele honderden Joodse kinderen, meest afkomstig uit Oost-Europa, die de oorlog hadden overleefd. De instelling Het Apeldoornsche Bosch werd voortgezet in Amersfoort in de Sinai-kliniek. Achisomog hervatte in 1946 zijn activiteiten en draagt tot op heden zorg voor moeilijk opvoedbare en zwakzinnige kinderen.

Behalve een gedenkteken op de Joodse begraafplaats uit 1950 werd in 1990 in het Prinsenpark een door Ralph Prins ontworpen monument opgericht ter herinnering aan de deportatie van de patiënten en het personeel van Het Apeldoornsche Bosch . De synagoge aan de Paschlaan is herbouwd en in 1960 weer in gebruik genomen. Er worden nog steeds op de Hoge Feestdagen synagogediensten gehouden. De plaatselijke overheid draagt sinds 1988 zorg voor het onderhoud van de begraafplaats.

 

Monumentenkaart

Via onderstaande button bekijk je de kaart met alle Apeldoornse monumenten.

Adopteer een monument

Op de website van het nationaal Comité 4 en 5 mei is alle informatie over het adopteren van oorlogsmonumenten te vinden.