Het Muurmonument van Loenen

Locatie
Op de zijgevel van het conferentieoord Bosoord dat onderdak biedt aan het Maitreya Instituut (voorheen hotel Boschoord), Hoofdweg 109, 7371 GE Loenen

Ontwerpers

Jan Janssen en Paulus Gabriël

Opdrachtgever
Stichting Historie Loenen

Onthuld
18 april 2015 door de directeur van het Maitreya Instituut Maarten de Vries en de nabestaande/initiatiefnemer Paulus Gabriël

Uitvoering
Het gedenkteken bestaat uit twee delen: een voorstelling van het vroegere hotel, met twee leilinden (60 x 40 cm) en een tekstbalk (90 cm lang), beide uitgevoerd in terrabruin gecoat cortenstaal. De bomen zijn olijfgroen gekleurd.
De tekst op de balk luidt: 10 december 1944 viel een RAF-bom op hotel pension Bosoord. 14 kinderen en 21 volwassenen kwamen om. 7 Loenenaren en 28 evacués uit Arnhem.
Het monument is gemaakt door Ralph Lambertz.

Herdenkingsdatum
10 december

Adoptie
Het monument is nog niet geadopteerd

Bronnen:
1. André Horlings, Arnhem Spookstad, herinneringen van evacués, gastgezinnen en achterblijvers na de Slag om Arnhem 1944-’45, uitgeverij Elmar, Rijswijk, 1995;
2. Corrie de Kool, Het drama Boschoord – 10 december 1944 in: De Marke jaargang 38 nr. 4 (Brummen, 2014); ’70 jaar na ‘het drama Boschoord’ in De Marke jaargang 39 nr. 1 (Brummen, 2015)
3. Informatie van de heren P. Gabriel, W.B.M. Wissing, P.P. van Berkum
4. Bulletin Air War 1939-1945 ISSN 1574-7719 uitgave 283, 33ste jaargang, januari 2007

Muurmonument foto: Jelle Reitsma

hotel Boschoord anno 1940

Nieuwe Apeldoornsche Courant 14 december 1944

grafmonument R.K. begraafplaats (foto Jelle Reitsma)

Het verhaal achter het monument

Na de Slag om Arnhem werden ongeveer 50.000 Arnhemse evacués opgevangen in Apeldoorn en de omliggende dorpen. Zo ook in Loenen. In het stationskoffiehuis en hotel Boschoord aan de spoorlijn Dieren-Apeldoorn werden drie gezinnen hartelijk ontvangen door de eigenaars, het echtpaar Wissing. Een kinderrijk gezin, de familie Macrander, met tien kinderen, vond er onderdak, samen met de families Daniels, Kroes, Hermsen en moeder en dochter Berends.  Op 10 december 1944 sloeg het noodlot toe: bij een bombardement op de spoorlijn werd ook hotel Boschoord geraakt. Er vielen 35 dodelijke slachtoffers, waaronder de familie Put die voor deze luchtaanval een toevlucht in het hotel had gezocht.

De verbijstering in Loenen was algemeen. De drie bommen, waarvan er één in een weiland terechtkwam, werden afgeworpen door Britse vliegtuigen. Maar Boschoord - het vroegere stationskoffiehuis - was niet het doel. Al spoedig deden geruchten de ronde dat het stationsrestaurant van Lochem het werkelijke doelwit was. Dat was een munitieopslagplaats; Loenen en Lochem schelen maar een paar letters.

Huub van Sabben van de Stichting voor Historisch Onderzoek in Deventer heeft nagegaan hoe deze luchtaanval is verlopen. Hij stelt dat de slachtoffers zijn gevallen door een ordinaire afzwaaier, van een bom die een fractie te vroeg of te laat afgeworpen werd. ,,In het Public Record Office in Londen is de aanval op Loenen terug te vinden. Te lezen valt hoe zes Spitfires, met bommen bewapend, omstreeks 13.25 uur startten voor een aanval op de spoorlijn Apeldoorn-Zutphen; spoorlijnen werden bijna rond de klok gebombardeerd om de aanvoer van Duits materieel naar de fronten onmogelijk te maken. Aangezien het weer niet ideaal was - een veel te lage bewolking - besloot de vluchtcommandant omstreeks 14.00 uur het spoor Apeldoorn-Dieren te bombarderen. Het squadronlogboek vermeldt dat de spoorlijn geraakt werd, maar ook... een gebouw, met kaartcoördinaat E.855910. Dat blijkt een punt aan de spoorlijn ten noorden van Eerbeek te zijn - het stationskoffiehuis van Loenen?''

Op de R.K. begraafplaats van Loenen staat een grafmonument, waar de namen van 21 omgekomen evacués op staan vermeld. Op 10 december 1994, precies vijftig jaar na de ramp, woonden talrijke evacués een kranslegging bij, die werd gevolgd door een requiemmis in de kerk.
Onder het monument zijn 21 slachtoffers begraven; 3 anderen rusten in graven in de onmiddellijke omgeving daarvan. De overige 11 slachtoffers werden begraven op het Nederlands Hervormde kerkhof in Loenen; 7 van hen zijn later herbegraven op Moscowa in Arnhem.

Op 10 december 2014 vond er een tweede herdenkingsdienst plaats in de St. Antoniuskerk te Loenen. De dienst werd geleid door Pastor Wim Vroom van de H.H. Franciscus en Clara parochie, het koor zong en dominee Hans van Driel las psalm 103.
Mevrouw Elly Frequin-Velthuis, die in 1944 als evacué uit Arnhem een zestal weken in hotel Boschoord verbleef, vertelde over haar herinneringen aan die periode. Mevrouw Corrie de Kool-Verhoog deed verslag van haar onderzoek naar de toedracht van deze rampzalige gebeurtenis en maakte duidelijk waar de 35 slachtoffers ten slotte zijn begraven. Nabestaande Paulus Gabriël schetste de omstandigheden waaronder in hotel Boschoord in 1944 werd geleefd en gewoond.  Wim Wissing, die als baby het bombardement overleefde, maar zijn vader en broertje verloor, eerde net als in 1994 de slachtoffers door hun namen voor te lezen.
Na de dienst werden er bloemen gelegd en kaarsen geplaatst bij het grafmonument voor de 21 slachtoffers en het graf van drie anderen op de R.K. begraafplaats. Datzelfde gebeurde op het kerkhof bij de Protestantse kerk voor de overige slachtoffers.

De grafsteen voor de 21 evacués groeide in de beleving van veel inwoners van Loenen tot een symbool voor de ramp die het dorp op 10 december 1944 trof.

Sinds 18 april 2015 herinnert het muurmonument op de zijgevel van het vroegere hotel Boschoord aan deze verschrikkelijke gebeurtenis. Het eert alle 35 daarbij omgekomen slachtoffers. Bij de onthulling hebben burgemeester drs. C.J.G.M. Berends, de heer Maarten de Vries en Paulus Gabriel het woord gevoerd

Mevrouw Corrie de Kool-Verhoog heeft in 'De Marke' in twee artikelen uitgebreid verslag gedaan van het bombardement en de gevolgen daarvan: ‘Het drama Boschoord - 10 december 1944’ en ’70 jaar na het drama Boschoord’.

Naamlijst slachtoffers

 
 
aantal Naam Voorletters Roepnaam Doopnamen Geboren leeftijd
  begraven bij het monument:    
1 Daniëls A.W.E. Bertus Albertus Wilhelmus Everardus 18 februari 1901 43
2 Daniëls-Beekman H.E. Riek Hendrika Elisabeth 6 november 1892 52
3 Daniëls E.J.M. Eef Everardus Johannes Maria 26 juli 1926 18
4 Daniëls G.A.M. Gerard Gerardus Adrianus Maria 20 januari 1928 16
5 Daniëls A.A.M. Berrie Albertus Arnoldus Maria 21 januari 1931 13
6 Daniëls B.J.M. Diesje Berendina Johanna Maria 11 april 1933 11
7 Hendrikx-Hermsen C.J. ? Cornelia Johanna 16 juli 1883 61
8 Hendrikx R.C.W. Rudi Rudolf Cornelis Wilhelmus 27 november 1920 24
9 Hermsen C.J.A. ? Coenradus Johannes Allegondus 6 oktober 1892 52
10 Hermsen-Verbeek W.M.E. ? Wilhelmina Maria Elisabeth 10 januari 1892 52
11 Hermsen J.C.J. Jozef Jozeph Caspar Johan 27 mei 1920 24
12 Hermsen G.A.T. Gonnij Gonny Adriana Theresia 25 oktober 1923 21
13 Hermsen T.D. Trees Theresia Delphina 16 mei 1926 18
14 Jansen T.L.J. ? Theodorus Lambertus Joseph 15 april 1894 50
  14 is een oom, getrouwd met B.J.Macrander; oom resp.  tante van 15 t/m 21    
15 Macrander J.B.C. Ans Johanna Bernardina Cornelia 20 maart 1922 22
16 Macrander H.H.M. Bep Helena Huberta Maria 20 maart 1923 21
17 Macrander S.G.E. Stef Stephanus Gerardus Everhardus 26 februari 1924 20
18 Macrander M.H.T. Riet Maria Helena Theresia 13 juni 1926 18
  18: combinatie roepnaam-doopnaam niet zeker    
19 Macrander T.A.J. Theo Theodorus Albertus Joseph 29 december 1930 13
20 Macrander B.J. Dini Berndina Johanna 27 januari 1934 10
21 Macrander T.M. Thea Theodora  Maria 11 februari 1938 6
  begraven voor het monument:    
22 Gabriël J.B.P. Johan Johannes Bernardus Paulus 15 januari 1909 35
23 Wissing T.H Theo Theodorus Hendrikus 14 december 1915 28
24 Wissing H.W.M. Harrie Henricus Wilhelmus Maria 14 mei 1942 2
  begraven op het N.H. kerkhof in Loenen    
25 Berends M. ? Maria 7 april 1906 38
26 Berends-van de Pol G. ? Goudje 8 september 1877 67
27 Derksen T.H.J. ? Tonia Hendrika Johanna 16 maart 1878 56
28 Kroes J.H. ? Johanna Hendrika 28 november 1937 7
29 Kroes M.E. ? Margaret Everdina 11 oktober 1940 4
30 Kroes-Diesveld H. ? Hendrina 5  september 1878 56
31 Kroes-Vleeming E.H. ? Everdina Hendrika 2 maart 1910 34
  28 t/m 31 later herbegraven in Arnhem    
32 Put T. Teunis Teunis 6 december 1910 34
33 Put-Broekhuis A. Aaltje Aaltje 24 juni 1909 35
34 Put H.L. Hermien Hermina Lamberta 29 mei 1938 6
35 Put G.A. Gerrie Gerritje Alberta 7 december 1939 5
 

Monumentenkaart

Via onderstaande button bekijk je de kaart met alle Apeldoornse monumenten.

Adopteer een monument

Op de website van het nationaal Comité 4 en 5 mei is alle informatie over het adopteren van oorlogsmonumenten te vinden.