Gedenksteen bij Het Sluisje

Locatie
bij de sluis aan het Apeldoorns Kanaal te Apeldoorn, noord van de Deventerbrug
 
Ontwerp
firma Hoogenberg
 
Opdrachtgever
Vereniging Oud Apeldoorn
 
Uitvoering
een liggende gedenksteen van zwart marmer, omgeven door zwerfkeien van de Veluwe. Op de steen is een afbeelding van de 'Maple Leaf' (een esdoornblad, het nationale symbool van Canada) en het gemeentewapen van Apeldoorn aangebracht
 
De tekst op de gedenksteen luidt:
'Albert van de Scheur en Gijs Numan
slopen in de nacht van 16 op 17 april 1945
over dit sluisje naar de Canadese bevrijders
en voorkwamen met dit moedige optreden
een zware beschieting van Apeldoorn.
Deze gedenksteen werd geplaatst op 17 april
van het jaar 2000.
 
Aangeboden door de Vereniging Oud Apeldoorn en Hoogenberg natuursteen.
 
Herdenkingsdatum
17 april
 
Onthuld
17 april 2000 door de burgemeester van Apeldoorn, mr G.J. de Graaf
 
Adoptie
PCBS Prinses Margriet

foto: Jan van den Heuvel

Gijs Numan (foto: De Stentor)

Albert van der Scheur (foto: De Stentor)

Foto: Jelle Reitsma

Het verhaal achter het monument

Bij het sluisje, een stukje ten noorden van de Deventerbrug, ligt in de kanaaloever een gedenksteen. Die herinnert aan gebeurtenissen op 16 en 17 april 1945. Toen is de stad Apeldoorn maar ternauwernood ontsnapt aan een hevige Canadese artilleriebeschieting voor de beslissende aanval over het Apeldoorns Kanaal. De verzetsmannen Gijs Numan en Albert van de Scheur hebben weten te voorkomen dat de stad werd beschoten.

Op vrijdag 13 april hadden de Canadezen Twello bereikt en rukten verder op naar Teuge. Onderweg naar Apeldoorn werd eerst nog een hevig vuurgevecht geleverd met Duitsers bij de spoorwegovergang ten zuidwesten van Teuge. Vijf tanks brachten hier de beslissing, waarna de Canadezen verder doorstootten tot 2 km voor Apeldoorn.
In de nacht van vrijdag 13 op zaterdag 14 april probeerde een Canadese compagnie, meerijdend op tanks, in één run de Broeksbrug over het kanaal te bereiken. Maar om 05.15 uur, toen ze nog maar 50 m van de brug waren, vloog de brug met een daverende knal de lucht in.

Andere Canadezen probeerden vrijdagmorgen vroeg de splitsing Deventerstraat - Zutphenseweg (de Tol) in handen te krijgen, maar tevergeefs.  De aanval naar de Deventerbrug, zaterdagmorgen vroeg, mislukte volledig. Na afloop kon de trieste balans worden opgemaakt: twee doden, vier zwaar gewonden, twee tanks vernietigd.
De hele zondag werd er nog verwoed gevochten om dichterbij het kanaal te komen; pas tegen de avond werd het kanaal bij Zevenhuizen bereikt. Andere Canadezen slaagden er door het vijandelijk vuur niet in bij de Deventerbrug en bij de 400 m meer naar het zuiden gelegen overgang te komen.
Canadese commandanten trokken uit de mislukte aanvallen en de hevige Duitse tegenstand de conclusie dat de stad hardnekkig zou worden verdedigd door wel 3000 Duitse parachutisten. Niets was minder waar: de Duitsers trokken zich juist uit de stad terug. De opmars van de Engelsen uit de omgeving Arnhem vorderde namelijk zo snel, dat de Duitsers afgesneden dreigden te worden.

De Canadezen, die hiervan niets wisten, planden daarom een grootscheepse aanval op Apeldoorn na een voorafgaande artilleriebeschieting. De commandant van de Binnenlandse Strijdkrachten in Apeldoorn, Gijs Numan, hoorde van deze plannen. Er moest snel gehandeld worden om deze beschieting te voorkomen.
In een kelder van een garage dicht bij de Deventerbrug zaten een aantal Duitse soldaten, die de brug moesten opblazen als de Canadezen kwamen. Numan en enkele anderen wisten hen te overtuigen dat ze zich beter konden overgeven. Zij leverden hun wapens in en werden in de kelder opgesloten.

In de nacht van 16 op 17 april stak Gijs Numan met Albert van der Scheur als gids het kanaal over bij het sluisje aan de Vlijtseweg. Dat was een riskante onderneming, Sluipend en kruipend trokken ze door het maanverlichte niemandsland. Toen plotseling een Canadese schildwacht opdook van achter een heg, wisten ze hem te overtuigen van hun goede bedoelingen en werden meegenomen naar een commandopost. De commandant geloofde hun verhaal niet, hij bleef ervan overtuigd dat er nog 3000 Duitse soldaten in Apeldoorn waren en wilde niet afzien van de artilleriebeschieting om zijn eigen soldaten te sparen.

Gijs Numan bood toen aan de gevangen genomen Duitsers op te halen en met drie Canadese vrijwilligers gingen ze terug. Na het verhoor van de Duitsers besloot de commandant de stad Apeldoorn niet te beschieten en in plaats daarvan een stille nachtaanval uit te voeren. In ganzenpas volgden 100 Canadezen Gijs Numan over de sluis. Ze hadden sokken over hun zware soldatenschoenen getrokken om maar zo min mogelijk geluid te maken. Er volgden nog meer Canadese soldaten, die gedekte posities innamen en wachtten op het sein voor de grote aanval. De Canadezen waren er nog steeds niet helemaal van overtuigd dat de Duitsers waren vertrokken.

In de vroege morgen van de 17e april schoot Gijs Numan 3 lichtkogels af als sein dat alles veilig was. Een geweldig lawaai vulde de Deventerstraat. Tanks kwamen aanrijden, de bevrijding van Apeldoorn was begonnen! Zo hadden de Canadezen - zo tegen 's ochtends half vijf- de oostkant van de stad stevig in handen. Direct daarna gaf de Canadese commandant orders aan de andere regimenten om bij zonsopgang de stad binnen te trekken. Midden op de ochtend was het noordwesten en het centrum van Apeldoorn bevrijd. Om ongeveer 9.00 uur in de morgen kwamen de eerste troepen aan bij Paleis Het Loo. Een klein half uur later wapperde de Nederlandse vlag boven het bordes.
Zo werd Apeldoorn bevrijd.  

Tijdens hun leven zijn Numan en Van der Scheur niet geëerd met een gedenkteken voor hun dappere optreden. Pas op 17 april 2000 is de gedenksteen bij het sluisje onthuld.

Naast de gedenksteen staat een 'luistersteen' die deel uitmaakt van de Liberation Route. Het verhaal is aan te horen door het telefoonnummer 0900-5423728 te kiezen of door hier te klikken. Het is ook mogelijk om de tekst te downloaden.

 

Monumentenkaart

Via onderstaande button bekijk je de kaart met alle Apeldoornse monumenten.

Adopteer een monument

Op de website van het nationaal Comité 4 en 5 mei is alle informatie over het adopteren van oorlogsmonumenten te vinden.