17 april en 4 mei

Het is duidelijk dat bij herdenkingen het aantal vertegenwoordigers van de generatie die de oorlog als volwassene heeft meegemaakt, steeds kleiner wordt. Maar jongere generaties nemen het over, én ook de jongste generatie is steeds vaker actief bij herdenkingen betrokken, omdat hun school een monument geadopteerd heeft. Continuïteit lijkt dus gewaarborgd. Wat wel verdwijnt is de levende herinnering aan de oorlog 1940-1945, omdat een generatie langzamerhand uitsterft. Daarom is het belangrijk dat er monumenten zijn als zichtbare verwijzing naar ingrijpende gebeurtenissen uit de oorlog. Niet alleen de monumenten zelf, ook het verhaal áchter die monumenten is van belang voor de mensen die nu leven.

Daarom verscheen 1990 het eerste boek over de Apeldoornse oorlogs- en verzetsmonumenten: ´Apeldoorn Monument´. Het kwam tot stand op initiatief van de Rotaryclub Apeldoorn-Zuid en beschreef twintig monumenten. Vijftien jaar later was het boek uitverkocht en het aantal gedenktekens verdubbeld. Dat was voor de Stichting Bevrijding ’45 reden voor een nieuw boek. In 2006 verscheen ‘Apeldoorn ’40-’45. Het verhaal achter de Apeldoornse oorlogsmonumenten’. Dit boek vormde de basis voor de informatie die op Apeldoornendeoorlog te vinden is onder Monumenten en Gedenktekens.

Deze website

Op www.apeldoornendeoorlog.nl zijn op de pagina’onder monumenten en gedenktekens de monumentverhalen gegroepeerd rond zes thema’s: Jodenvervolging, Verzet, Schrikbewind en dwangarbeid, Buitenlandse militairen, Bevrijding, Bijzondere monumenten.  Hierdoor komt de samenhang tussen de afzonderlijke verhalen beter tot z’n recht. Elk thema begint met een korte historische inleiding. Een opvallend groot aantal monumenten is geadopteerd door scholen.

Nog steeds komen er nieuwe monumenten bij, zoals het monument in het Boschbad dat in 2007 werd onthuld. En ook steeds nog komen er over de Apeldoornse monumenten nieuwe gegevens boven water, door gedegen onderzoek of door een toevallige ontmoeting of samenloop van omstandigheden.
Hebt u op- of aanmerkingen, aanvullingen of correcties, klik dan hier om ons een e-mail te sturen.

Veel gegevens op deze website waren eerder te zien op www.monument.apeldoorn-onderwijs.nl. Die website was opgezet door Piet Mulder, met medewerking van Dick Bron.

Correcties en aanvullingen op het boek

p. 8

– ’17 Drie zwerfkeien aan de Frankenlaan, voorbij oude ingang Koning Willem III-kazerne’ moet zijn ’17 Drie zwerfkeien aan de Sportlaan, 50 m van de T-kruising Sportlaan/Sportpark Orderbos’

– ’22 Woeste Hoeve, Oude Arnhemseweg’ moet onder Beekbergen worden geplaatst, niet onder Hoenderloo

p. 13 in het tekstblok staat ‘de tekst uit Juda 14:2’; er bestaat geen bijbelboek Juda, dat moet Jeremia 14:2 zijn.

p. 19 in het tekstblok met monumentgegevens onder Uitvoering 4e zin: ‘HERDENKEN’ moet zijn ‘GEDENKEN’

p. 25

– in het tekstblok met monumentgegevens onder Onthuld Het Loohuis moet zijn ’t Loohuys

– op één na laatste zin Het Loohuis moet zijn ’t Loohuys

p. 36 eerste zin: ‘Gerrit Liefers’ moet zijn ‘Hendrik Liefers’

p. 37 rechter kolom 1e alinea 12e zin: ‘Dobbenberg’ moet ‘Doppenberg’ zijn

p. 39

– 1e zin moet luiden: ‘Wanneer je aan de Europaweg het nieuwe hoofdbureau van de Regiopolitie Noord- en Oost Gelderland binnenloopt, zie links van de hoofdingang in een zijmuur van de hal een gedenksteen met namen van Apeldoornse politiemensen ‘gevallen voor de vrijheid’: H. Klein en H. Ouwejan.

– 2e zin ‘en’ vervangen door een komma en de zin vervolgen met: ‘en vervolgens in 2008 naar de nieuwbouw aan de Europaweg.’

– deze alinea vervolgen met: ‘In 2008 zijn de documenten opnieuw achter de steen ingemetseld, maar nu in een kunststof enveloppe i.p.v. in een koperen huls’.

p. 42 titel ‘Frankenlaan’ moet zijn ‘Sportlaan’

p. 43 tekstblok rechtsonder ‘dichtbij de ingang van de Willem-III kazerne’ moet zijn ’50 m van de T-kruising Sportlaan/Sportpark Orderbos

p.44 omdat in 1944 het stratenplan anders was dan nu kan op deze pagina  ‘Frankenlaan’ worden gehandhaafd

p. 45 tekstblok; de plaquette bevindt zich in de hal van gebouw 109 op de Frank van Bijnenkazerne; de kazerne is niet vrij toegankelijk

p. 47 linksboven ‘Lucas Antonius’ moet zijn ‘Antonius Lucas’

p. 48

– linker kolom 9e regel van onderen: huisnr ’12’ moet ’52’ zijn (thans Frisolaan 50)

– rechter kolom 1e regel: ‘Rexdale’ moet zijn ‘Ragsdale’

p. 51 tekstblok rechts boven: J.B. Suyling moet zijn J.B. Suijling

p. 52 tekstblok links onder ‘mr. H. Bruins Slot’ moet zijn ‘mr. H.J.E. Bruins Slot’

p. 58 tekstblok links boven

Onthuld op: ’13 april 1970′ vervolgen met: ‘; de eerste krans is gelegd door burgemeester mr. A.L. des Tombe’

– ‘en geboortedata’ moet vervallen

p. 61 B.Bijsterbosch: ‘Over deze tweede naam enz.’ vervangen door: ‘De negentienjarige Barend Bijsterbosch was, net als zijn vader, spoorwegarbeider. Hij Hij was een  vriend en collega van Jacob Harms en dook samen met hem onder in een leegstaand huis op de Polhoutweg. Op 21 september 1944 ’s avonds rond tien uur kwam hij daar om het leven door een schotwond door de borst. Zie verder onder J. Harms.’

p. 74 tekstblok links boven Onthuld op: ‘2 oktober 1969’ vervolgen met: ‘; de eerste krans is gelegd door burgemeester mr. A.L. des Tombe’

p. 77 rechter kolom R.W. Zercher met een vervolg op p. 78: de tekst in het boek is onjuist t.g.v. een fout in de geraadpleegde bron. De tekst moet luiden:

R.W. Zercher

Sergeant Robert W. Zercher is geboren in 1907 in York, Pennsylvania. Hij was buikkoepelschutter aan boord van een Boeing B17 Flying Fortress behorende tot 729 Bomb Squadron van de 452e  Bomb Group van de US Army Air Force. De bommenwerper keerde aangeschoten terug van een missie naar Berlijn. Door een misverstand sprong één van de bemanningsleden al in de buurt van Braunschweig uit het vliegtuig. Boven de Achterhoek verkeerde het toestel in grote moeilijkheden. Ten zuiden van Ruurlo maakte de piloot met het toen nog slechts op één motor vliegende toestel een geslaagde noodlanding. De bemanning bleef ongedeerd. Dat was op 29 april 1944. Verzetsmensen hielden de negen Amerikanen in de omgeving verborgen. Twee van hen wisten via een ‘pilot escape line’ te ontsnappen en werden in september in de omgeving van Maastricht bevrijd, twee anderen werden tot het einde van de oorlog in Nijverdal verborgen gehouden. De overige vijf, waar onder Bob Zercher,  kwamen half augustus in Apeldoorn aan. Moedige Apeldoorners hebben de Amerikanen onderdak verleend. Om veiligheidsredenen moest er nogal eens van onderkomen worden gewisseld. Zo kwam Bob Zercher in september 1944 bij mevrouw Bitter-van der Noordaa terecht, waar hij gastvrij ontvangen werd.

Bob Zercher was een gereserveerd, laconiek man, een scherp waarnemer met gevoel voor humor en zelfspot. Niet bepaald een adonis, zei hij van zichzelf: ‘Nobody loves me, I’m a monkey’. Dit soort scherts was typerend voor hem; zo ook zijn plezier om zich eerst van de domme te houden bij bridge of poker om zich vervolgens als expert te ontpoppen. In afwachting van de komende bevrijding heeft hij, samen met Kenneth Ingram, tekeningen gemaakt van Engelse en Amerikaanse vlaggen, zodat na de bevrijding daarvan snel een aantal zou kunnen worden geproduceerd.

Robert Zercher droeg, evenals Kenneth Ingram, bij zijn arrestatie burgerkleding maar zijn identiteit was bij de SD bekend. Beiden hadden als krijgsgevangene behandeld moeten worden. Ze werden zonder vorm van proces gefusilleerd. Roberts lichaam werd voorzien van het bord Terrorist neergelegd op de Deventerstraat voor de zaak van de dames De Jong, vlak bij de kruising met de Hoofdstraat. Hij werd begraven op Heidehof; zijn stoffelijk overschot werd na de oorlog overgebracht naar de erebegraafplaats Neuville-Condroz in België.

De vier overigen probeerden bij de Pegasus II ontsnappingspoging op 18 november te ontkomen; drie van hen vielen daarbij in handen van de Duitsers. Slechts één ontsnapte die nacht en hij zag met hulp van het verzet kans om in maart ’45 via de Biesbosch de geallieerde linies te bereiken.

p. 86, 2e kolom bovenaan: ‘wie’ moet zijn ‘wer’.

p. 90

– 7e zin: achter ‘op een gedenksteen.’ invoegen; ‘Op de rand van de gedenksteen staat: in de ochtend van 8 maart 1945 werden zij op deze plaats door de Duitse bezetter uit wraak vermoord. De gedenkplaat wordt enz.’

– tekstblok linksonder: ‘Hoenderloo’ moet zijn ‘Beekbergen’

p. 92, 3e kolom. 4e naam van boven: C. (Czeslaw) Oberdak was een Poolse vlieger (306 Squadron RAF, vliegbasis Coolham), die op 30 mei 1944 met zijn Mustang jager een noodlanding moest maken bij Dalmsholte in de gemeente Ommen. Het verzet hield hem verborgen in Dalfsen, Hasselt, Harderwijk, Amsterdam en Harskamp, waar hij zich schuilhield in een hol in de bossen. Daar werd hij door domme pech op 9 december 1944 ontdekt en gearresteerd door de Duitsers. Op 24 december werd hij in Velp ter dood veroordeeld wegens spionage en in afwachting van de executie overgebracht naar De Kruisberg in Doetinchem. Als ‘Todeskandidat’ werd hij op 8 maart 1945 afgevoerd naar de Woeste Hoeve en daar met 116 anderen doodgeschoten. Eerst werd hij begraven in een massagraf op Heidehof en later als ‘onbekende Nederlander’ herbegraven op het ereveld Loenen. Pas in 2009 kon Oberdak definitief worden geïdentificeerd m.b.v. een DNA test en zijn stoffelijk overschot werd op 10 december 2010 bijgezet in het familiegraf te Krakau. Meer weten? Klik hier.

p. 101 tekstblok ELDERS BEGRAVEN Robert W. Zercher: ? vervangen door 37, Gustavo E. Contreras ? vervangen door 20, Kyle S. Smith ? vervangen door 24

p. 102 rechter kolom 5e zin: ‘op 1 december alsnog gearresteerd en de volgende dag’ moet luiden ‘op 2 oktober alsnog gearresteerd en op 2 december’. De vervolgzinnen ‘Een ander, luitenant Anslow, slaagde enz. t/m ‘.. in Engeland.’ vervallen.

p. 103 rechter kolom 2e alinea regel 12 van onderen: tekst moet luiden: Het overvliegen van een Amerikaanse B-17 bommenwerper op zondag 26 november 1944 is door veel Apeldoorners gezien. Na kerktijd die zondagmorgen kwam het vliegtuig heel laag en langzaam vliegend over Apeldoorn; alleen de buitenste bakboordmotor draaide nog. Acht bemanningsleden sprongen er uit. De piloot, Kyle S. Smith, bleef het vliegtuig besturen en voorkwam daardoor dat het vliegtuig in de bebouwde kom terecht zou komen. Het vliegtuig stortte neer in de kanovijver van het Boschbad, waarbij de piloot omkwam.

Terwijl de vliegers hangend aan hun parachutes daalden, werden ze beschoten. Eén van hen, Gustavo Contreras, werd gedood en twee anderen raakten gewond. Het lafhartig enz.

Op 26 november 2007 is in het Boschbad een monument onthuld voor 2Lt Kyle S. Smith, dat is beschreven op een aparte pagina op deze website. Zie daarvoor de pagina ‘Oorlogsmonumenten’ onder ‘BUITENLANDSE MILITAIREN’.

p. 118

Een nieuwe alinea invoegen na de zin:  … voor de bevrijding van Nederland in de 2e alinea:

Lieutenant Reardon nam in 1941 dienst als huzaar bij  8th Princess Louise’s (New Brunswick) Hussars, vertrok naar Engeland en werd daar opgeleid als onderhoudsmonteur. Als korporaal werd hij in juni 1943 naar de officiersopleiding in Sandhurst gestuurd en een jaar later bevorderd tot luitenant bij de 1st Hussars. Waarschijnlijk was hij commandant van een peloton Shermantanks, dat het Royal Canadian Regiment steunde bij de gevechtsacties ten oosten van het Apeldoorns Kanaal.

Thans liggen beide officieren begraven op het Canadese Oorlogskerkhof in Holten.

– linker kolom 3e zin van onderen: ‘2000′ moet zijn: ‘1995’

– rechter kolom laatste alinea 4e zin: ‘de 50-jarige’ vervalt en 5e zin: ‘1995’ moet zijn: ‘1990’

– rechter kolom voorlaatste zin: ‘3 mei 2000’ moet zijn ‘3 mei 1995’

– In het tekstblok met monumentgegevens onder ‘Onthuld op:’ ‘3 mei 2000’ moet zijn: ‘3 mei 1995’

p. 120 linker kolom 2e alinea 5e zin ‘Otterloo’ moet zijn ‘Otterlo’

p. 123 21e zin moet luiden: ‘Het RCR zette op zaterdag 14 april ’s morgens vroeg de aanval in op de Deventerbrug, maar ook deze aanval had geen succes.

p. 124 2e alinea 5e zin: ‘2nd’ i.p.v. ‘2e’

p. 125 laatste regel ‘3rd’ i.p.v. ‘3e’

p. 129 tekstblok rechts onder: ‘mr F. de Graaf’ moet zijn ‘mr G.J. de Graaf’

p. 133 rechter tekstblok onder Locatie: ‘Hoofdstraat’ moet zijn ‘Hoofdweg 5’

p. 136 tekstblok OOSTERHUIZEN ‘mr. H. Bruins Slot’ moet zijn ‘mr. H.J.E. Bruins Slot’

p. 142 fotoverantwoording linksboven 17/18 mei 1945 moet zijn 17/18 april 1945

p.144 2e kolom 1e zin: ‘De houtskool’ i.p.v. ‘Het houtskool’

p. 150

– in het tekstblok moeten de 2e rij (R22R, C&YR, WNSR) en de 3e rij  (PPCLI, LER, SF) worden verwisseld; dat geldt ook voor 2e en 3e rij in de tekening op p. 151; dan zijn het tekstblok en de tekening in overeenstemming met het tekstblok op p. 152, waar de eenheden in een logische volgorde (1e, 2e en 3e brigade) zijn opgesomd.

– inmiddels is op 17 april 2007 het ‘gedenkraam’ opgehangen op de 1e etage van het stadhuis. De definitieve uitvoering ziet er wezenlijk anders uit dan in het boek wordt gesuggereerd; zie daarvoor de betrokken pagina van deze website.

p. 166 Personenregister:

1e kolom: ‘Bienen-van Bosheide, D.A.’ moet zijn ‘Biene-van Bosheide, D.A’

2e kolom laatste naam: ‘Dobbenberg’ moet zijn: ‘Doppenberg’

4e kolom: de opsomming van pagina’s achter ‘G.J. de Graaf’ moet luiden: ‘6, 81, 132, 133,1 49, 150’

p. 167 4e kolom: ‘Wit, P.E.’ moet zijn ‘Wit, P.E. de’

wordt vervolgd

Het boek uit 1990

Het boek uit 2006

De Stichting steunen

De Stichting Bevrijding ’45 is een zogenoemde ‘ANBI’, een het ‘algemene nut beogende instelling’.
Dit betekent dat u een eventuele financiële gift aan de Stichting Bevrijding ’45 bij uw belastingaangifte in zijn geheel als aftrekpost mag opvoeren.

Meer over de ANBI-regeling vindt u op de website van de belastingdienst.

Wilt u een gift doen, dan kan dat op rekening NL52 INGB 0008404716
ten name van: Stichting Bevrijding’45.

Het RSIN-nummer van de Stichting is 87.67.221.